Expositie Crime Scenes Fotomuseum go with the vlo 4

Gepubliceerd op 9 mei, 2016 door Danny Post

0

Crime Scene Investigation in Rotterdam

Op 13 mei start in het Nederlands Fotomuseum een misdadig goede expositie. Tijdens Crime Scenes, honderd jaar foto als bewijs wordt getoond hoe fotografie als bewijsmiddel wordt ingezet in de rechtspraak. Iets dat we eerder zagen in het boek Moord in Rotterdam.

Kan een foto iets aantonen, bewijzen of onthullen? Wat op een foto is te zien, is ooit zo geweest. Maar is wat op een foto staat daarom ook ‘waar’? Om die vragen draait Crime Scenes, honderd jaar foto als bewijs. Het is de eerste tentoonstelling ooit die laat zien op welke wijze fotografie als bewijsmiddel wordt ingezet in de rechtspraak. Aan de hand van elf case studies neemt Crimes Scenes je mee door meer dan een eeuw aan ellende en dat is soms best slikken. Vandaar dat het museum ook waarschuwt dat een aantal beelden schokkend kan zijn voor kinderen onder de twaalf jaar. Die kun je dus maar beter even thuislaten als je besluit te gaan.

Crime Scenes Fotomuseum go with the vlo 3

Alphonse Bertillon, moord op M. Canon, Boulevard de Clichy. Hoofdbureau van de politie Parijs, afdeling forensische identificatie. (Archives de la Préfecture de police de Paris)

Crime Scenes Fotomuseum go with the vlo 2

Alphonse Bertillon, moord op mevrouw Langlois, zaak Puteaux, 5 april 1905. Hoofdbureau van de politie Parijs, afdeling forensische identificatie. (Archives de la Préfecture de police de Paris)

Zelf schrik ik niet van zulke foto’s, ik vind ze eerder (sorry!) mateloos fascinerend. Duistere gebeurtenissen zeggen ook iets over de mensheid en waar we helaas allemaal toe in staat zijn. Elk van de elf cases die je krijgt voorgeschoteld, werd met zorg samengesteld door een gespecialiseerde onderzoeker of forensisch expert en brengt een grote variatie aan historisch materiaal bijeen. Crime Scenes opent met de metrische politiefotografie van Alphonse Bertillon, die aan het begin van de twintigste eeuw werd gebruikt om een plaats delict te fotograferen en werd ingezet om bewijslast in rechtszaken te ondersteunen. Vervolgens word je geleid langs de controversiële fotografische geschiedenis van de Lijkwade van Turijn, portretten van ter dood veroordeelde burgers gemaakt tijdens Stalin’s Grote Zuivering en het onderzoek van Richard Helmer naar de ongeïdentificeerde schedel van nazi-arts Josef Mengele.

Josef Mengele go with the vlo

Videobewerking door Richard Helmer die Mengele toont via de ‘superpositie gezicht/schedel’ techniek. Laboratorium Instituut Médico-légal in São Paulo, juni 1985. (Richard Helmer, met dank aan Maja Helmer)

Deze ‘Engel des doods’ voerde in vernietigingskamp Auschwitz de gruwelijkste experimenten uit op de gevangenen, maar vluchtte na de oorlog naar Zuid-Amerika. Daar overleed hij in 1979 en werd hij begraven onder de naam ‘Wolfgang Gerhard’. Door middel van het over elkaar plaatsen van foto’s van Josef Mengele en die van de schedel uit het graf kon geconcludeerd worden dat het inderdaad om dezelfde man ging. De expositie eindigt bij de drone-aanvallen in de ontoegankelijke regio Waziristan in Pakistan in 2012, waar een analyse van satellietbeelden en videomateriaal de omstandigheden van deze aanvallen kon vaststellen. Daaruit blijkt ook hoe de opkomst van digitale technologieën de bewijskracht van fotografie in rechtszaken steeds complexer maakt. Anno nu is écht niet alles meer wat het lijkt.

Die moordzuchtige Rotterdammers toch
Bij de tentoonstelling Crimes Scenes verscheen de prijswinnende catalogus Images of Conviction – The Construction of Visual Evidence (winnaar Paris Photo-Aperture Photography Catalogue of the Year 2015), uitgegeven door Éditions Xavier Barral en samengesteld door Diane Dufour. Wie echter puur gaat voor ouderwetse crime scene-foto’s doet er beter aan om een exemplaar van het oude boek Moord in Rotterdam, diverse photografieën 1905-1967 te vinden. Het is niet meer te koop in de boekhandel, maar op boekenmarkten en online kom je deze misdaadklassieker uit 1995 nog weleens tegen. Dit fotoboek bevat circa zestig foto’s van verschillende plaatsen delict, gemaakt door onbekende politiefotografen. Als een voyeur gluur je mee. Je ziet een vrouw sereen in haar keuken liggen. Het is net alsof ze slaapt, maar ze werd gedood door haar man, die erna de gaskraan opendraaide om het op zelfmoord te doen lijken. Op een andere foto is iemands lichaam in lappen en papier gewikkeld en op straat achtergelaten.

Moord in Rotterdam cover

Deze Doornroosje wordt nooit meer wakker….

Moord in Rotterdam boek

Pakketpost die je onmiddellijk retour wilt sturen.

Moord in Rotterdam foto's

De keukenprinses die zogenaamd zelfmoord pleegde. De politie trapte er gelukkig niet in.

Alle foto’s uit Moord in Rotterdam komen uit een archief dat eind jaren tachtig bijna verloren was gegaan. Tijdens een verbouwing van het Rotterdamse hoofdbureau van politie smeten drie agenten al die “ouwe stukkies glas” met zichtbaar genoegen in de vuilcontainer. Godzijdank zag medewerker Wil Pubben van de technische recherche, zelf ook politiefotograaf, het gebeuren en greep hij in. Ternauwernood wist hij honderd oude glasnegatieven te redden plus een aantal fotoalbums met afdrukken. Bij elkaar zo’n vierduizend foto’s uit de periode 1905-1965.

Moord in Rotterdam go with the vlo 3

Wat hier gebeurd is? Je kunt er door het ontbreken van verdere details slechts naar gissen.

Moord in Rotterdam crimescene

Roofmoord in de Keilestraat, 1949. Deze man kon niet meer vertellen wie de daders waren.

Moord in Rotterdam go with the vlo 2

Verstilde schoonheid. Eén bebloede bril zegt meer dan duizend horrorfoto’s.

Moord in Rotterdam is minder sensationeel dan je zou verwachten (en wellicht zou hopen). Geen slachtfoto’s waar het bloed langs de randen druipt, bij het selecteren van de beelden is ervoor gekozen om het netjes te houden. De doden zelf blijven meestal uit het zicht en als ze al te zien zijn, liggen ze er rustig bij. Dat maakt het boek zelfs mooi op een morbide manier. Van sommige zaken wordt niet meer getoond dan de details: een verlaten steegje, twee benen met daarbij een mes, een bebloede bril. Misschien is dat wel de grootste kracht van Moord in Rotterdam. Soms vind je het bewijs voor de ergste gruwelijkheden in de kleinste dingen.

Moord in Rotterdam
Wil Pubben & Aad Speksnijder
Uitgeverij Duo/Duo
ISBN 978 9 072 97122 7

De tentoonstelling Crime Scenes, honderd jaar foto als bewijs is van 13 mei tot en met 21 augustus te bekijken in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam. Meer info: nederlandsfotomuseum.nl.

 

Moord in Rotterdam koffer

Wie durft deze bomvolle koffer uit te pakken?



 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑