#tbt Oorlog in kleur banner 3

Gepubliceerd op 14 mei, 2015 door Danny Post

2

De oorlog in full colour

Als we aan de Tweede Wereldoorlog denken, doen we dat meestal in zwart-wit beelden. Twee prachtige boeken bewijzen dat de realiteit een stuk kleurrijker was. Aan de hand van honderden zeldzame kleurenfoto’s wordt ons een verleden voorgeschoteld dat opeens veel minder lang geleden lijkt. Komt dat op deze Throwback Thursday even keihard binnen.

Nadat ik vorig jaar het artikel Het verleden bekent kleur schreef, werden ik overstelpt met reacties. Kennelijk ben ik niet de enige die een fascinatie heeft voor vroege kleurenfoto’s. Eén van de boeken die ik toen besprak, was Nederland 1940-1945, de gekleurde werkelijkheid. Daarin zijn tweehonderd kleurenfoto’s gebundeld, die de fotograaf Alphons Hustinx maakte tijdens de oorlogsjaren. Zo zeldzaam zijn de beelden dat dit boek uit 1985 uitgroeide tot een veelgezochte en helaas weinig gevonden klassieker. Maar er is goed nieuws voor degenen die nog altijd geen exemplaar hebben weten te bemachtigen: er is onlangs een nieuwe bundeling van deze kleurenfoto’s uitgebracht. Die is zo mogelijk nog veel mooier. Én uitgebreider.

De oorlog in kleur cover

Koop dit schitterende boek. Je blijft er verwonderd doorheen bladeren. (WBOOKS)

Oorlog in kleur Alphons Hustinx binnenwerk 2x

24 april 1941 Opstopping bij de IJsselbrug in Kampen.

De oorlog in kleur Rotterdam Alphons Hustinx WBOOKS 3

23 mei 1940 Hustinx was geschokt door het kapotte Rotterdam. “Een troosteloze chaos.” (WBOOKS)

De oorlog in kleur, Hustinx reist door Nederland 1939-1946 heet de nieuwe uitgave en het eerste dat opvalt, is het formaat van de foto’s. Ze zijn groot, soms beslaat één foto zelfs twee pagina’s en dat maakt dat je als het ware in het verleden gezogen wordt. Je bent er echt bij.

Kleurenbombardement
Het was een bewuste keuze van WBOOKS (kijk op hun website want ook de andere fotoboeken van deze uitgever zijn on-Nederlands fraai) en Lodewijk Imkamp, de neef van fotograaf Alphons Hustinx, om geen kopie van het oude boek uit te brengen. Met medewerking van Erik Somers en René Kok van het NIOD werd er onderzoek gedaan naar de collectie en een compleet andere versie gecreëerd. Groter, beter, boeiender. Lodewijk: “Het resultaat is een nieuwe beeldselectie waarbij nauwkeurig is gekeken naar de datering en achtergrond van de foto’s.”

De oorlog in kleur Alphons Hustinx WBOOKS 2

Februari 1941 Een schuilkelder op het Amsterdamse Rokin. (WBOOKS)

Oorlog in kleur mei 1940

2 mei 1940 Een laatste onbezorgde Bloemenrally in de Bollenstreek.

De oorlog in kleur Alphons Hustinx Haarlem WBOOKS

5 januari 1941 Ook in Haarlem namen velen door de benzineschaarste de trein. (WBOOKS)

Oorlog in kleur Alphons Hustinx WBOOKS 3

22 juli 1943 Op de Kagerplassen kon men alle sores even vergeten. (WBOOKS)

De oorlog in kleur Scheveningen

5 juli 1941 Een jaar later was er van dit idyllische Scheveningse plaatje weinig meer over…

Oorlog in kleur Alphons Hustinx WBOOKS 8

6 september 1940 Business as usual op de kaasmarkt in Alkmaar. (WBOOKS)

Wat we voorgeschoteld krijgen, is een Tweede Wereldoorlog zoals Alphons Hustinx (1900-1972) hem zag: in kleur. De Maastrichtse fotograaf, cineast en reiziger die vanaf 1936 begon te experimenteren met de eerste AGFA kleurenfilms reisde tussen tussen 1939 en 1946 het hele land door. We zien fietsers op 2 mei 1940 genieten van een laatste onbezorgde dag in de Bollenstreek terwijl de Duitse schaduw al voelbaar over het zonnige tafereel trekt, de ruïnes van het platgebombardeerde Rotterdam, een schuilkelder op het Amsterdamse Rokin, de anti-Joodse en schreeuwerige propaganda-affiches, Duitsers op het Scheveningse strand kort voordat ze duizenden huizen, hotels en kantoren zullen slopen vanwege de aanleg van de Atlantikwall en vele verwoestingen in plaatsen als Venlo, Roermond en Den Haag.

De oorlog dichterbij
Lodewijk Imkamp stuitte toevallig op de kleurendia’s van zijn oom na diens overlijden in 1972. Intrigerend genoeg had Alphons er zelf nooit met één woord over gerept. “Ik kreeg bij legaat zijn fotoapparatuur en zijn fotografische archief: meer dan 40.000 afbeeldingen.” Lodewijk had niet onmiddellijk door dat het lot hem iets bijzonders in de schoot geworpen had. Door tijdgebrek zou het jaren duren voordat hij de rust vond om alle dia’s en negatieven te sorteren. “Tot mijn verrassing bleken veel opnames te zijn gemaakt in de jaren 1940-1945. Ik nam contact op met het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (het huidige NIOD) met de vraag of het een bijzondere vondst betrof. Hier reageerde men enthousiast. In het omvangrijke beeldarchief van het instituut was destijds het bestaan van in Nederland tijdens de bezetting gemaakte kleurenopnames niet bekend. Daaruit begreep ik hoe uniek deze verzameling was.”

Oorlog in kleur Alphons Hustinx WBOOKS 4

24 mei 1940 Een neergehaald Luftwaffe vliegtuig bij Delft. (WBOOKS)

Oorlog in kleur Alphons Hustinx binnenwerk

17 januari 1942 Maastrichtse NSB’ers waren woedend op de ‘pro-Russische’ koningin Wilhelmina.

Oorlog in kleur Alphons Hustinx WBOOKS 5

2 mei 1941 Ook Duitse militairen bewonderden het bloemenfestijn in Lisse. (WBOOKS)

De oorlog in kleur affiches binnenwerk

December 1941 De Jodenhaat werd de Amsterdammers door de strot geramd. (WBOOKS)

Oorlog in kleur Alphons Hustinx WBOOKS 6

25 mei 1945 Vrijheid? Niet in het Tilburgse verkeer, oordeelde deze Canadese militair. (WBOOKS)

Oorlog in kleur Alphons Hustinx WBOOKS 7

27 juni 1945 De roes van de bevrijding. Helaas bleven de etalages nog lang leeg. (WBOOKS)

Toen het boek vorige week ter sprake kwam bij RTL Nieuws, reutelde fotograaf Govert de Roos dat hij vond dat de kleuren teveel afleiden. “Onbewust ga je toch denken: ‘Goh, leuk dat rode pandje’. Je wordt daardoor minder snel op de emotie van het beeld gedrukt. Terwijl zwart-witfoto’s je dwingen om te kijken naar het beeld.” Wat een onzin. Deze kleurenfoto’s komen juist nog meer binnen. De psychologische barrière die we met zijn allen tussen toen en nu hebben opgeworpen, verdampt. Toen is niet langer zwart-wit en dus veilig ver weg. Deze foto’s hadden vorige week gemaakt kunnen zijn, gisteren, vandaag. En het zonnige karakter van veel taferelen maakt ze misschien nog wel onheilspellender. Het kwaad schuilt niet altijd in zwarte, duistere hoekjes of onder sombere, grijze luchten. Daarom is De oorlog in kleur wat mij betreft één van de beste boeken die 2015 tot nu toe heeft voortgebracht.

Door een gekleurde nazi-bril
Nieuwsgierig naar hoe het leven er in die periode aan de andere kant uitzag? Dan kan ik je Berlin in frühen Farbdias, 1936 bis 1943 aanraden. Voor dit boek ging de Duitse verzamelaar Michael Sobotta eens goed door zijn dia-collectie en selecteerde hij zijn favoriete 149 kleurendia’s van Berlijn uit de jaren dertig en vroege jaren veertig. Voor het grootste gedeelte geschoten door amateur-fotografen, gunnen ze ons een kleurrijk kijkje in het Derde Rijk. Mussolini’s officiële bezoek in 1937 en de festiviteiten op ‘Führergeburtstag’ (Hitler’s verjaardag) in 1939 worden afgewisseld met straatopnames, snapshots van familie-uitjes en foto’s van historische gebouwen die in 1945 bij de Slag om Berlijn van de aardbodem gevaagd zouden worden (bekijk hier een kleurenfilm die in de zomer van 1945 werd gemaakt van de nog nasmeulende stad).

Berlin in frühen Farbdias cover boek

Alsof het Derde Rijk gisteren was… (Suttonverlag)

Berlin in frühen Farbdias fotografie 2

Vernietigd. Van dit plaatje resteert alleen de Weidendammer Brücke. (Suttonverlag)

Berlin in frühen Farbdias fotografie 3

Eén van de plekken die gelukkig weinig veranderde, is Tiergarten. (Suttonverlag)

Berlin in frühen Farbdias fotografie

Heel soms liep een nazi-officier de foto’s binnen. Héél soms. (Suttonverlag)

Het is een Berlijn dat werd geregeerd door terreur, angst en haatzaaiend nationalisme. Al zie je daar op de meeste foto’s bitter weinig van. Je voelt de dreiging, maar de swastika’s, propaganda en bloeddorstige nazi’s blijven grotendeels buiten beeld. Er is geen spoortje van de gruwelijke Jodenvervolging te bespeuren. Alsof de Duitsers die deze foto’s van hun hoofdstad namen, zich stiekem al diep schaamden voor wat er in de naam van Hitler allemaal om hen gebeurde. In de fotobijschriften is Michael daar dan ook super kritisch over. Maar tegelijkertijd boeien de kleurige scènes mateloos. De donkerste periode uit de recente geschiedenis wordt zo akelig realistisch. Dit was het gewone leven onder een ongewoon schrikbewind. Een trotse Michael: “Dit is het eerste boek, dat kleurenfoto’s van Berlijn uit die tijd bijeen brengt.”

Vijfduizend beeldsouvenirs
Berlin in frühen Farbdias, 1936 bis 1943 is voor Michael ook de kroon op veertig jaar verwoed verzamelen. Het begon allemaal met twee kleine kleurendia’s, die hij op een rommelmarkt vond. Daarna ging Michael in overdrive. Hij schat dat hij nu zo’n 5.000 oude kleurendia’s bezit en dat aantal groeit nog steeds. Ondanks het feit dat het een helse klus is om deze kwetsbare oude beelden op de computer te herstellen. Vaak zijn ze door hun leeftijd en de zon compleet verschoten. Maar de haren die Michael erdoor verliest, heeft hij er graag voor over. Om het nog intacte Duitsland en Berlijn in het bijzonder te kunnen zien zoals ze echt waren…wauw! “Kleurenfoto’s van het Berlijn van voor 1945 zijn behoorlijk zeldzaam. Het aantal mensen dat ze maakte groeide vanaf eind jaren dertig weliswaar sterk, maar een groot percentage van deze beelden ging waarschijnlijk verloren tijdens het oorlogsgeweld.”

Berlin in frühen Farbdias fotografie 4

Drukte bij treinstation Berlin Alexanderplatz. (Suttonverlag)

Berlin in frühen farbdias fotografie 5

Voordat de Brandenburger Tor de toorn van de geallieerden voelde. (Suttonverlag)

Berlin in frühen farbdias fotografie sneeuw

Terwijl buiten beeld de Joden werden afgevoerd, ging de bevolking gezellig skiën. (Suttonverlag)

Berlin in frühen farbdias fotografie nacht

Kerstmarkt voor de Berliner Dom. (Suttonverlag)

Daarom maakt Michael zich er hard voor om te redden wat er te redden valt. “Om zoveel mogelijk beelden voor het nageslacht te bewaren en voor anderen toegankelijk te maken, ben ik altijd op zoek naar meer oude kleurendia’s die misschien nog ergens -bijna vergeten- in lades of dozen liggen.” De beste plaatst hij op zijn site, waar iedereen ze kan bekijken. Iedereen die een tip heeft, mag Michael mailen: Farbdias-Berlin@online.de. Of ik hem ook ga helpen? Waarschijnlijk niet. Ik ben sinds een jaar of twee veel te druk met het opbouwen van mijn eigen verzameling oude kleurendia’s. Ik bezit al vele unieke beelden van Parijs, Istanbul en Londen in de forties, maar na het lezen van deze twee fantastische boeken begint mijn focus zich sinds deze week – héél gek – te verschuiven richting dia’s van oud-Nederland en nazi-Duitsland. Momenteel lopen er allerlei spannende veilingen op eBay. Kijk, daar krijg ik nou een kleur van.

De oorlog in kleur, Hustinx reist door Nederland 1939-1946
Lodewijk Imkamp, René Kok, Erik Somers
Uitgeverij WBOOKS
ISBN 978 94 625 8079 4
Introductieprijs € 29,95 (vanaf 1 juli 2015: € 34,95)

Berlin in frühen Farbdias, 1936 bis 1943 (let op: dit boek is tweetalig, Duits én Engels)
Michael Sobotta
Suttonverlag
ISBN 978 3 95400 290 0
Prijs: € 22,95

Oorlog in kleur soldaten

26 juni 1941 Duitse soldaten marcheren in colonne naar de Wilhelminabrug in Maastricht. (WBOOKS)

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



2 Responses to De oorlog in full colour

  1. Pingback: Dia's tonen het verwoeste Rotterdam in kleur | Go with the Vlo

  2. Pingback: Ooggetuige: "Rotterdam brandde als een fakkel" | Go with the Vlo

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑