#tbt Nacht fotografie banner

Gepubliceerd op 15 oktober, 2015 door Danny Post

0

Fotojagen in het holst van de nacht

Op deze Throwback Thursday gaan we de nacht in. We begeven we onszelf in de oude achterbuurten van Istanbul, de romantische straten van het Parijs uit de jaren dertig en het mistige Londen waar Jack the Ripper nog steeds lijkt rond te dwalen. Uit de stilte en duisternis doemen de mooiste foto’s op. Om steeds weer van te genieten. 

Behalve schrijven heb ik nog een grote liefde: fotograferen. En dan het liefst in mijn tweede thuis Istanbul ná middernacht. Wanneer de hectiek van deze miljoenenstad eindelijk tot bedaren komt en de meeste mensen naar hun bed gaan, trek ik er met mijn camera op uit. Meestal leiden mijn voeten me naar dezelfde plek, de oude wijken voorbij de Süleymaniye moskee. Süleymaniye, Balat, Fener, ze zijn nog nauwelijks aangetast door de 21e eeuw. Nadat de oorspronkelijke, veelal Griekse en Joodse bewoners decennia geleden vertrokken (ik zal je de redenen verder besparen) werden de huizen betrokken door gelukzoekers uit het oosten die het veelal aan het geld en de zin ontbrak om ze op te knappen. Het verval trad in. En dat verval is mooi, vooral in de duisternis. Twee vermoeide houten huizen die tegen elkaar leunen in het licht van een spaarzame straatlantaarn, het spookachtige schijnsel van een blèrende tv in een woonkamer waar het plafond ieder moment dreigt in te storten onder het gewicht van de eeuwen, grimmige steegjes die je met huid en haar dreigen op te slokken, ik blijf ontdekken.

Istanbul auto houten huis copyright Danny Post

In Istanbul vind je her en der nog wat originele houten huizen. Nog wel.

Istanbul moda raampartij spoken nacht copyright Danny Post

Ik zag er nooit iemand voor het raam, hoorde alleen klassieke muziek…

Istanbul nacht containers moskee

Soms verdwijnen schimmen weer even snel als ze opgedoken zijn.

Istanbul ferry nacht copyright Danny Post

De laatste ferry is een perfecte plek om te zwelgen in melancholie.

Istanbul Galatabrug nacht copyright Danny Post

Rechts de foto waardoor ik bijna een week op bed lag. Hij was het waard.

Istanbul bakkerij nacht copyright Danny Post

De Turkse bakkerijen slapen ’s nachts nooit.

Istanbul nacht brug en moskee

En de vissers op de Galatabrug bijna ook niet.

In de uitgestorven straten verlies ik alle besef van tijd. Uren dool ik rond. Ik bespied met mijn lens families die nog laat van een maaltijd genieten, volg de wolken van gestookte steenkool die zich grijs aftekenen tegen de hemel, staar terug naar het legertje dreigende kattenogen dat me volgt vanuit de deuropeningen en daag mezelf uit om steeds verder, steeds dieper onder die zwarte deken van de nacht te kruipen. Of ik nooit eens problemen heb gehad? Ik zoek immers niet bepaald de beste buurten op. Niet echt. Op die ene keer na misschien toen ik een halve longontsteking opliep omdat ik tijdens noodweer per se een foto van één van de laatste trams op de Galatabrug moest maken (dat zelfs de meest verstokte vissers op de brug vertrokken waren, had een teken moeten zijn), keer ik altijd terug met een grote glimlach op mijn gezicht.

Dromen van duister Londen
Zulke nachtexcursies zijn louterend voor de ziel. Om te kunnen rondzwerven in het duister, even helemaal te kunnen verdwijnen, werkt zó bevrijdend. Weg van het rumoer en keurslijf van alledag. Virginia Woolf omschreef dat gevoel in haar essay Street Haunting uit 1930 heel treffend. De schrijfster was in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog betoverd door de nachten in haar woonplaats Londen, zeker ’s winters. “We zijn dan niet langer helemaal onszelf. Zodra we het huis uitstappen, schudden we de persoon af zoals vrienden ons kennen en worden we deel van dat enorme republikeinse leger van anonieme zwervers, wier genootschap zo aangenaam is na de eenzaamheid van onze eigen kamer.” Onze ziel breekt uit zijn beschermende omhulsel en wat overblijft is de kern, een soort reusachtig oog dat stiekem in de levens van anderen loert en voor even in hun lichamen en geesten kan kruipen. “Die ontsnapping is het grootste genot.”

London at night fotografie

Zo uitgestorven is het op Trafalgar Square al heel lang niet meer geweest.

Mist Londen nacht fotografie trap

In deze stilte kun je een fotograaf horen klikken.

London at Niight poort spookachtig foto

Of Jack the Ripper je achter die poort opwacht? Wie zal het zeggen…

London at night pilaren mist fotografie

De nacht laat je hallucineren. Je gaat er gewoon sfinxen van zien.

London at night Buckingham Palace fotografie

Ook de bewoners van Buckingham Palace liggen al onder de wol…

London Night boot Thames foto's

Schaduwspel bij de Theems.

London at night oude pub foto

Wie vroeger uit een Londense pub kwam, loste op in de mist.

Helaas legde Virginia wat ze zag tijdens haar dwalingen alleen vast in woord, niet in beeld. Maar gelukkig is er het fotoboek London Night zodat we alsnog een beeld krijgen van hoe magisch de nachten in het vooroorlogse Londen geweest moeten zijn. Er is weinig meer over dit obscure boek bekend, behalve dat het verscheen in 1934 en gemaakt werd door ene Harold Burdekin en John Morrison, maar dat doet er eigenlijk ook niet toe. De foto’s zijn het belangrijkst en die druipen van de atmosfeer. Toen ze in december 2012 door The Library Machine werden opgegraven en online geplaatst, raakten ze bij honderdduizenden mensen een gevoelige snaar. Ze tonen een Londen dat nog niet verminkt is door de bombardementen tijdens de London Blitz en de sloopdrift van projectontwikkelaars: Victoriaans, statig, mistig (weer die steenkolen), maar ook een tikje luguber. Je hebt voortdurend het gevoel dat Jack the Ripper net even uit beeld stapte om een paar nieuwe messen te kopen. Eerder dit jaar kocht ik een oud exemplaar van London Night en ik blader er ’s avonds voor het slapengaan nog regelmatig doorheen. De mysterieuze beelden wekken de mooiste dromen op.

De Parijse nacht in met Brassaï
Echt iconisch is het in 1933 verschenen Paris de Nuit van Brassaï. De Hongaarse fotograaf die door Henry Miller ‘het oog van Parijs’ werd genoemd, verwierf met dit boek wereldfaam. Verzamelaars doen een moord voor een eerste druk (tip: ga voor de heruitgave om jezelf een bankroet te besparen), want je kunt wel stellen dat Brassaï het genre van de nachtfotografie min of meer heeft uitgevonden. Voordat hij vanaf 1929 door nachtelijk Parijs begon te zwerven met zijn camera (eerst met een geleend exemplaar en later met een nieuwe Voigtländer Bergheil) om de verlaten boulevards en pleinen op de gevoelige plaat vast te leggen, deed bijna niemand dat. De meeste mensen dachten dat het maken van goede foto’s in het donker zelfs onmogelijk was. Zo vreemd was het concept dat het voor problemen zorgde als de fotograaf om drie uur ’s nachts langs de Seine plaatjes schoot. Dan moest hij de toegesnelde politie ervan overtuigen dat hij in de koude wateren toch écht geen lijk aan het dumpen was.

Paris de Nuit Brassaï boek Parijs

Veel geïmiteerd, nooit geëvenaard.

Brassaï nacht fotografie Parijs jaren dertig

Is het gewoon een late wandelaar of spion? Elke foto nodigt uit tot fantaseren.

Brassaï Parijs skyline boek foto's

Een mysterieus landschap van daken en schoorstenen.

Brassaï zwerfster Parijs jaren dertig

Brassaï had regelmatig een stemmig onderonsje met Parijse zwerfsters.

Brassaï treinen Parijs nacht fotografie

Eindstation de nacht.

Brassaï foto's Parijs bij nacht

“Aan de overkant staat een rare snuiter ons te fotograferen. Zullen hem zijn camera laten eten?”

Brassaï Parijs nacht fotografie

Madame Bijou, de Bonnie St. Claire van de jaren dertig?

Maar voor Brassaï waren die nachtelijke uitstapjes bijna een eerste levensbehoefte. De nacht intrigeerde hem mateloos. Deze was niet het negatief van de dag, maar iets volstrekt anders. De fotograaf zou hierover zeggen: “De nacht toont geen dingen, hij suggereert ze. Hij verontrust en verrast ons met zijn vreemdheid.” Brassaï had een groot zwak voor de nachtvlinders die zijn pad kruisten, de verliefde stelletjes, de arbeiders, maar ook de clochards, pooiers en hoertjes. Zijn gekiek in die louche onderwereld was niet altijd zonder risico’s. Hij werd bestolen, twee camera’s werden vernield en ook was niet iedereen blij dat ze op de foto werden gezet. Toen ‘Madame Bijou’, een aan lager wal geraakte dame, zichzelf in al haar vergane glorie terugzag in zijn boek ontplofte ze. Maar Brassaï vond haar prachtig. Al wist hij dat niet zo gelukkig onder woorden te brengen. Toen hem in later jaren gevraagd werd waarom zijn oog destijds juist op haar viel, antwoordde hij: “Ik was getroffen door deze fantastische verschijning die opdook uit de nacht, zoals een entomoloog dat is door een zeldzaam en monsterlijk mooi insect.”

Het Istanbul van meester Ara
Het is onzin om te zeggen dat de nachten van nu niet meer zo mooi zijn als in de boeken van Burdekin en Brassaï. Ik geef toe: de stilte is niet meer zo stil, de duisternis niet meer zo duister en goede kans dat je ergens in een steegje wel een mobieltje hoort overgaan. Maar er valt nog genoeg te genieten en er zijn heus nog plekken te vinden waar je die sfeer van weleer zult aantreffen. Ook tragische nachtvlinders zullen er altijd blijven. Dat hebben mijn zwerftochten door Istanbul me wel geleerd. Al huilt mijn hart nog steeds als ik de foto’s zie die mijn grote held Ara Güler maakte van het Istanbul van de fifties en sixties. Niemand wist de schoonheid van de Istanbulse nacht beter te vangen dan deze Turkse fotograaf. De foto’s die hij maakte van het oude Istanbul behoren tot de prachtigste beelden die er ooit van de stad geschoten zijn. Zijn fotoboeken Ara Güler’s Istanbul, A Photographical Sketch on Lost Istanbul en het melancholieke Vanished Colours (uiterst zeldzaam) mogen simpelweg niet ontbreken in je kast.

Ara vissers Istanbul

Net een schilderij. Vissers die bij dageraad terugkeren van zee. (© Ara Güler)

Istanbul Galatabrug nacht Ara fotografie

Koukleumen om het beste plaatje op de Galatabrug te krijgen. I hear you, Ara. (© Ara Güler)

Ara straten van Istanbul 's nachts

In de achterbuurten van Istanbul zou je deze foto ook in 2015 nog kunnen maken. (© Ara Güler)

Boeken Ara Guler Istanbul nachtfoto's vroeger

Mijn drie grote inspiratiebronnen.

Veerboot Istanbul

Twee simpele stoeltjes hebben er zelden poëtischer uitgezien. (© Ara Güler)

Ara Guler fotografie nacht

Klik, ik heb je! (© Ara Güler)

Ara brug Istanbul foto

Melancholie met een hoofdletter M. (© Ara Güler)

In tegenstelling tot Harold Burdekin en Brassaï leeft Ara Güler nog steeds. Hij is 87 jaar oud en woont in hartje Istanbul boven het Kafe Ara dat naar hem vernoemd werd. Toen ik in 2006/2007 maandelijks in de stad was om te fotograferen voor het reisboek 101 Istanbul dat ik maakte met een vriendin zag ik hem vaak lopen. In mijn hoofd ben ik wel duizend keer op hem afgestapt met de vraag of hij me na zonsondergang niet een keer op sleeptouw kon nemen. De grote meester die zijn vakmanschap met me deelt en mij al zijn geheime plekken toont. Dat zou de ultieme euforie zijn. Toch heb ik het nooit gedaan. De beste man is zo oud dat hij waarschijnlijk elke avond voor elf uur al op bed ligt en nadat ik eenmaal een paar interviews met hem had gelezen, was ik zelfs opgelucht dat ik het er nooit op gewaagd had. Want Ara is nogal… zuur en sikkeneurig. Kennelijk komt niet iedereen even blij weer uit de nacht tevoorschijn.

In het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel kun je vanaf nu tot en met 24 januari 2016 de tentoonstelling Imagine Istanbul bezoeken. Hierin is een hoofdrol weggelegd voor een aantal van Ara Gülers mooiste foto’s. Mis het niet!

Fotojagen in het holst van de nacht Danny Post

Zie ik je straks terug in het holst van de nacht…?

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑