...

Tijdcapsule HERACG035 Canopus en Heracleion go with the vlo Egypte

Gepubliceerd op 8 januari, 2016 door Danny Post

1

Duiken naar het Egyptische Atlantis

Van plan om het roer in 2016 drastisch om te gooien? Laat het verhaal van Franck Goddio je inspireren. De Fransman was de financiële wereld waarin hij werkte zo beu dat hij zich stortte op zijn grote passie: onderwaterarcheologie. Nu duikt hij op de zeebodem naar verzonken steden en haalt hij de meest fabelachtige schatten omhoog. 

Foto’s: Franck Goddio/Hilti Foundation, Christoph Gerigk
Graphic Heracleion: Franck Goddio/Hilti Foundation, Yann Bernard

Als jongetje had ik korte tijd een fascinatie voor Atlantis. Volgens mij kwam het door een verhaal in de Donald Duck, waarin Donald en zijn neefjes op de zeebodem de restanten van die legendarische beschaving aantroffen. Het idee van een heel continent dat in zee zinkt en verdwijnt, prikkelde mijn jeugdige geest enorm. Dat experts grote vraagtekens zetten bij het feit of Atlantis wel echt bestaan had, kon me niet schelen. Wat zou het ongelooflijk vet zijn om diep in de zee antieke beelden te vinden, gebouwen en kamers die intact waren of misschien wel een grote goudschat. Daarom kijk ik met jaloezie naar deze foto’s die gemaakt werden van de Franse duiker Franck Goddio. Want alles waar ik vroeger van droomde, doet hij nu.

Hera CG 033 Heracleion en Canopus Franck Goddio go with the vlo

“Boe! Wie durft het om mij wakker te maken met dat felle licht?”

Donald Duck Atlantis 1954 go with the vlo

Bizar: in Ducklantis leefde de bevolking nog…

HERACG098 Canopus en Heracleion Franck Goddio go with the vlo

Flinke jongen. Een bijna 5,5 meter hoog beeld van de god Hapi ziet de zon weer.

HERACG321 Canopus en Heracleion Franck Goddio go with the vlo

Puzzelen op het droge.

Al zestien jaar is de Fransman druk in de weer om voor de kust van Egypte de lang verloren steden Canopus en Heracleion op te graven. Met name de vondst van Heracleion is spectaculair te noemen. Deze bloeiende handelsstad die bekend staat als het Egyptische Atlantis, zakte in de achtste eeuw na Christus plots in zee en het was lange tijd een groot mysterie wat er van was overgebleven. Ontzettend veel, bleek toen Franck en zijn team in 2000 vlakbij Alexandrië op de stad stuitten. Tien meter onder het wateroppervlak lag een overvloed aan rijkdommen. Tot op heden vonden ze tal van gebouwen, waaronder de tempel van Amon, de havens die deze Egyptische stad zo belangrijk maakten tijdens de Oudheid (inclusief zevenhonderd ankers en tientallen houten scheepswrakken), munten, juwelen, rituele objecten en kolossale beelden. De meeste vondsten verkeren in een zeer goede staat. Het eeuwenlange verblijf in het water richtte weinig schade aan. Je kunt zelfs zeggen dat de zee Heracleion beschermd heeft. Doordat er nooit overheen gebouwd is en niets werd gesloopt, bleef alles bewaard.

Duik in het diepe
Voor Franck is de ontdekking van Heracleion en Canopus het (voorlopige) hoogtepunt van zijn duikcarrière. Niet gek voor een man die voorheen werkte als financieel adviseur. Na zijn examen aan de École Nationale de la Statistique et de l’Administration Economique in Parijs ging Franck aan de slag voor onder meer de Verenigde Naties en de regering van Saudi-Arabië. Maar zijn baan bevredigde niet, hoe goed het ook verdiende. “Ik besloot dat ik iets zinvols wilde doen met mijn tijd.” En dus zette hij er begin jaren tachtig een punt achter en nam hij letterlijk en figuurlijk een duik in het diepe. Franck koos ervoor om zich voortaan volledig te wijden aan zijn grote passie: onderwaterarcheologie. Hij richtte het Institut Européen d’Archéologie Sous-Marine (IEASM) op en groeide uit tot een ware pionier op dit gebied. Zijn successen zijn legio. De afgelopen veertig jaar dook hij naar vele illustere scheepswrakken zoals het Spaanse galjoen San Diego, het Britse schip Royal Captain, alsmede de Orient, het vlaggenschip van de Franse keizer Napoleon dat in 1798 op sensationele wijze explodeerde tijdens de Slag bij de Nijl.

Hera CG 005 Canopus en Heracleion Franck Goddio go with the vlo

De overblijfselen opduiken van een eeuwenoude beschaving, wie droomt er niet van?

CG Abou H3 Canopus en Heracleion Franck Goddio go with the vlo

Welke schoenmaat de goden van Heracleion hadden? XXXXL.

HERACG014_A5 CG Abou H3 Canopus en Heracleion Franck Goddio go with the vlo tempel

Even bidden bij een monolithische kapel van Heracleion.

ALX08_404_CG Heracleion en Thonis Franck Goddio go with the vlo

“Ik voel dat ergens in de baai van Aboukir iets ligt dat mij wereldberoemd zal maken.”

Franck kwam Heracleion en Canopus toevallig op het spoor. Ongeveer dertig jaar geleden hoorde hij van een andere archeoloog dat zich zeven kilometer voor de Egyptische kust, in wat tegenwoordig de baai van Aboukir is, weleens meerdere verzonken steden konden bevinden. Dit was namelijk de plek in de Nijldelta waar vroeger een aantal eilanden hadden gelegen. Op een dag zouden ze door onbekende redenen in de golven verdwenen zijn. Niemand had ooit meer iets van ze teruggezien. Toen Franck het spannende verhaal hoorde, was hij hooked. Hij moest de steden vinden. “Aanvankelijk hadden we slechts wat documenten, die spraken over over twee steden: Heracleion en Thonis. Alleen in antieke geschriften van Herodotus, Diodoros van Sicilië en Strabo werd erover gerept. Dat was alles.” Franck ging ter plekke kijken en besefte al snel dat wat er nog van de steden over was, áls ze al bestaan hadden, onder water moest liggen. Maar waar precies? De schaarse bronnen die er waren, spraken elkaar tegen. En er waren ook geen objecten bewaard gebleven die erop duidden dat de steden bestaan hadden. In de jaren veertig was er wel een piloot geweest die vreemde vormen had gezien toen hij over de baai van Aboukir vloog, maar niemand besteedde echt aandacht aan zijn verhaal.

Kopje onder, kopje boven
Franck maakte het vanaf 1992 tot zijn missie om het geheim van Heracleion en Thonis te ontrafelen. Hij stelde een team samen van duikers en wetenschappers en zocht met hen op minutieuze wijze de baai van Aboukir af. Slechte zichtbaarheid bemoeilijkte de zoektocht, maar na meerdere vruchteloze pogingen zagen ze iets waar de haren in hun nek van overeind gingen staan: muren. Franck: “We ontdekten dat wat een rif leek, in werkelijkheid bestond uit enorme, gladde blokken kalksteen die netjes naast elkaar gerangschikt waren. We hadden beet. Dat was het moment waarop het avontuur begon.” Wat de duikers vervolgens onder de modder en het zand vandaan trokken, overtrof hun stoutste verwachtingen. Klapstuk was het vinden van de goden- en faraobeelden, die in sommige gevallen meer dan vijf meter hoog waren. De contouren van hoofden en handen die in het troebele water opdoemden…. magisch. Minstens zo belangrijk was de ontdekking van een stele of beschreven tablet. Nadat ze het zwarte granieten blok uit het water takelden en de hiërogliefen ontcijferden, werd duidelijk dat Heracleion en Thonis één en dezelfde stad waren. De Grieken noemden hem Heracleion, de Egyptenaren Thonis. Een tweeduizend jaar oud mysterie was in één klap opgelost.

HERACG001 Canopus en Heracleion Franck Goddio go with the vlo

Deze stele uit de vierde eeuw voor Christus bewees dat Heracleion en Thonis dezelfde stad waren.

ABOUI_CG040 Canopus en Heracleion Franck Goddio go with the vlo Egypte

Ook in het verzonken Canopus vond Franck de fabelachtigste dingen in het zand.

ALEX_JD_049 Canopus en Heracleion Franck Goddio go with the vlo Egypte

Deze sfinx in de oude haven van Alexandrië is blij met de eerste bezoeker in 1.200 jaar.

ALEX98 CG113_RGB Canopus en Heracleion Franck Goddio go with the vlo Egypte

Een spookachtig onderonsje in de haven Alexandrië.

Toch waren er wél twee verzonken steden. Franck lokaliseerde in een ander deel van de baai de overblijfselen van de mondaine havenplaats Canopus. En weer een stukje verderop vond hij nog een archeologisch walhalla: de oude oostelijke haven van Alexandrië, ofwel de Portus Magnus. Hier legde hij de ruïnes bloot van een paleis en een tempelcomplex die toebehoorden aan de Egyptische koningin Cleopatra. Haar koninklijke vertrekken lagen diep verborgen onder het sediment en waren onaangeroerd. Wat een feest om daar in het rond te mogen spartelen.

Vaarwel Heracleion 
Maar terug naar Francks sterkste staaltje onderwaterarcheologie: Heracleion. Heeft hij enig idee waarom de stad in zee zonk? “We ontdekten dat er meerdere oorzaken waren. Enerzijds zakte de bodem langzaam, met ongeveer tien centimeter per eeuw. Heracleion stond op zandgrond dat veel water bevatte en op een zeker moment zonk alles dat hierop gebouwd was, van de grote tempel tot al het andere, opeens vele meters weg. Een aardbeving of tsunami moet de genadeklap zijn geweest.” De eens zo bruisende metropool was foetsie. Weg.

lostegypt8 CG Abou H3 Canopus en Heracleion Franck Goddio go with the vlo

Een hoofd van rood graniet verruilt het water voor een museumbestaan aan land.

Canopus en Heracleion Franck Goddio go with the vlo stad

Zo zou Heracleion eruit gezien hebben voordat de zee deze bloeiende handelsstad opeiste.

CG Abou H3 Canopus en Heracleion Franck Goddio go with the vlo expositie

In Parijs kun je nog tot eind januari vele schatten uit de diepte bewonderen.



 

Franck en zijn team onderzoeken de stad nu al jaren. Zijn er nog mysteries die ze niet hebben opgelost? “Laat ik het zo zeggen: kijk naar Pompeii dat werd gevonden in de achttiende eeuw. Pompeï was een badplaats, heel interessant, maar het was op religieus en economisch gebied geen stad van belang. In Heracleion staan we voor de deur van Egypte. We zijn in de stad waar koningen naartoe gingen om te worden geheiligd door de oppergod Amon. Deze plek is twee of drie keer zo groot als Pompeï en ligt onder de zeespiegel. Om dit alles te verkennen heb ik twee of drie eeuwen nodig. Wat we vandaag over Heracleion weten is slechts een fractie van wat we de komende decennia en zelfs eeuwen nog zullen vinden. We staan nog maar aan het begin van onze ontdekkingstocht.” Zouden ze nog een extra duiker nodig hebben?

Volg de vorderingen van Franck en zijn team op franckgoddio.org en ieasm.org. In het Parijse Institut du Monde Arabe is nog tot en met 31 januari een tentoonstelling te zien met talloze objecten die in de baai van Aboukir werden opgedoken: exposition-osiris.com. Must-see als je in de buurt bent!

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑