#tbt watersnoodramp-1953-herdenking-go-with-the-vlo

Gepubliceerd op 1 februari, 2018 door Danny Post

0

Hollands trauma: de Watersnoodramp van 1953

Op deze Throwback Thursday gaan we terug naar de Watersnoodramp van 1953. Het is vandaag precies 65 jaar geleden dat tijdens een stormachtige nacht de dijken braken en een groot deel van ons land onder water verdween. Het was alsof de wereld verging.

Met al die enorme stormen van de laatste tijd schiet het af en toe door me heen: wat als zoiets nog eens gebeurt? Door onze Deltawerken wanen we ons beschermd tegen een nieuwe Watersnoodramp, maar je weet het nooit. Tijdens de zware westerstorm op 3 januari werden door Rijkswaterstaat voor het eerst alle vijf de stormvloedkeringen tegelijk gesloten.
De dreiging van het water is vandaag extra voelbaar, want het is precies 65 jaar geleden sinds die zwarte nacht van 1 februari 1953. Toen zorgden springtij en een zware noordwesterstorm ervoor dat grote delen van Zeeland, Zuid-Holland en West-Brabant in de golven verdwenen. Het natuurgeweld was zo heftig, dat de verzwakte dijken er niet tegen bestand bleken.
De schade was gigantisch. Ruim 165.000 hectare grond kwam onder water te staan, tienduizenden dieren verdronken, 4.500 huizen en gebouwen werden verwoest en 100.000 mensen raakten dakloos. Meer dan 1.800 mensen stierven. Het dodental was het hoogst in het Zuid-Hollandse dorp Oude-Tonge: 350. Veel overlevenden zouden de rest van hun leven achtervolgd worden door wat er zich afspeelde die nacht.

de-ramp-boek-watersnoodramp-1953-go-with-the-vlo

Als jongetje bladerde ik ademloos door dit boek.

de-ramp-boek-1953-watersnoodramp-go-with-the-vlo

Stoere redders in nood. De vele foto’s hebben niets aan kracht ingeboet.

watersnoodramp-de-ramp-1953-boek-go-with-the-vlo

De ramp is een vergeten boek, maar je komt het op vlooienmarkten en bij kringlopen soms nog tegen.

Ik hoorde zelf voor het eerst over de Watersnoodramp toen ik een jaar of acht was. Bij mijn oma in Vlaardingen vond ik in de kast het beklemmende herdenkingsboek De ramp uit 1953. De cover maakte op mij meteen een diepe indruk: grimmige zwarte letters op een foto van twee paarden die middenin de zee leken te staan. Toen ik mijn oma er nieuwsgierig naar vroeg, vertelde ze dat het ging over “een hele erge catastrofe die we nooit mochten vergeten”.
Nadat mijn oma overleed, heb ik haar exemplaar van De ramp overgenomen en ik koester het nog steeds. Speciaal voor vandaag selecteerde ik een aantal passages uit dit boek. Ik combineerde ze met een reeks foto’s, die grotendeels afkomstig zijn uit het Nationaal Archief. Ik heb de oude spelling expres intact gelaten. Woorden en beelden om even bij stil te staan.

 

watersnoodramp-1953-alblasserwaard-nationaal-archief-go-with-the-vlo

Dijkdoorbraak in de Alblasserwaard bij Papendrecht. (Nationaal Archief/Scheermeyer)

 

“Om twee uur ’s nachts luidde de noodklok over Stad aan ’t Haringvliet op Goeree. Maar beierende klokken dragen in stormgeweld niet ver. Toen ging een helpster bij het Rode Kruis, in pantalon en pullovers over haar pyjama langs de afgelegen boerderijen en sloeg met een stok met geweld op de deuren. ‘De dijk breekt door.'”

 

watersnoodramp-1953-rilland-bath-nationaal-archief-go-with-the-vlo

Het Zeeuwse dorp Rilland-Bath had geen schijn van kans. (Nationaal Archief/Onbekend)

watersnoodramp-1953-huizen-zeeland-go-with-the-vlo

Huizen en zelfs complete straten werden weggevaagd. (Nationaal Archief/onbekend)

 

“Mateloos snel steeg het opgezweepte water in de zeearmen rondom de eilanden. Tot het op brede fronten wild over de dijken sloeg, verwoestend wat het op zijn weg vond. En tot het bressen beukte, waardoorheen het gutsend de polders vulde en de laag in de bescherming der dijken gelegen weerloze dorpen overviel. Dan brak het water door deuren en vloeren en stond het binnen luttele minuten metershoog in de kleine kamers. Mateloos snel overviel het water de overrompelden in de nacht. Het overspoelde het huisraad en de dierbaarste bezittingen of klopte met geheimzinnige hand tegen de zoldering, waar men het vege lijf te redden zocht.”

 

watersnoodramp-1953-zierikzee-bevolking-go-with-the-vlo

Zierikzee. In één nacht raakten mensen alles kwijt. (Nationaal Archief/Harry Pot)

watersnoodramp-1953-oude-tonge-go-with-the-vlo

Het overstroomde Oude-Tonge gezien vanuit een Amerikaanse legerhelikopter. (U.S. National Archives)

 

“Bij het geteisterd Stavenisse vluchtte die nacht een echtpaar. In de woonkamer stond het water al boven de knieën. De vrouw was al op de overloop. De man zou nog even een tas grijpen, die in de kamer lag. Maar binnen enkele tellen was het water nog een halve meter gestegen en drukte de deur dicht. De vrouw die trok, de man die duwde, zij konden hem niet bewegen. Zij moest vluchten en hij verdrinken, aan de andere kant van de deur.”

 

watersnoodramp-1953-dode-dieren-nationaal-archief-go-with-the-vlo

Zierikzee. Overal werden dode mensen en dieren uit het water gevist. (Nationaal Archief/Harry Pot)

zierikzee-watersnoodramp-slachtoffer-go-with-the-vlo

Berging van een slachtoffer op de Oude Polderdijk bij Zierikzee. (Nationaal Archief/Van Duinen)

 

“Ergens te midden van kolkend water en striemende kou zitten een jonge man en zijn verloofde. Als na anderhalve dag een reddingboot komt, is het meisje dood, de jongen half krankzinnig. Een jongen van Spijkenisse zwemt uren lang met zijn meisje op zijn rug. Dan raakt zij te verkleumd, wanhopig en uitgeput en verdwijnt in de diepte. Een man is met zijn vrouw op het dak gevlucht. Zijn vrouw aan de ene hand, de andere geklemd om de schoorsteen. Het water kabbelt langs hen voort en zijn rechtervoet slaat dag en nacht achtereen met de golfklots van het water tegen de dakgoot. Wanneer zij gered worden, is die voet kapot; de man heeft geen hiel meer, geen been meer. Het is slechts een versplinterd bot.”

 

sgravendeel-watersnoodramp-1953-go-with-the-vlo

‘s-Gravendeel, 2 februari 1953. De nog levende dieren worden gered. (Nationaal Archief/Wim van Rossem)

watersnoodramp-1953-slikkerveer-huizen-go-with-the-vlo

Slikkerveer. Alleen op zolder hield je het nog droog. (Nationaal Archief/Van Duinen)

 

“Vertrouwend leefde dit volk laag achter zijn dijken. Zelden werd het de steeds doorvretende bedreiging bewust en de fiere overmoed, meters onder de zeespiegel te wonen, slechts door wat opgeworpen aarde beschut. Maar dieper dan het bewustzijn en zijn dagelijks oppervlak werd iets getroffen en werden er eeuwenoude sluimerende instincten gewekt, toen de zee met één sprong over de rampzalige eilanden en polders sloeg. Toen sloeg ook een golf van weerklank, solidariteit en offerzin, zoals tevoren bijna onvoorstelbaar, over het volk.”

 

watersnoodramp-1953-wieldrecht-go-with-the-vlo

Evacuatie te Wieldrecht. Het viel sommigen zwaar om alles achter te laten. (Nationaal Archief/Van Duinen)

 

“Tienduizenden soldaten en burgers uit heel West-Europa werken als levende transportbanden van tienduizenden zandzakken overal op de smalle, kleffe en poreuze dijken in een grauw niemandsland van water en regenluchten. Want nog steeds breken er dijken, langzaam door het wroetende water gesloopt en aangevreten. Laatste en enige houvast voor het land, dat hier eenmaal weer vrucht zal dragen.”

 

watersnoodramp-1953-strijen-zandzakken-go-with-the-vlo

Studenten proberen met zandzakken het tij bij Strijen te keren. (Nationaal Archief/Joop van Bilsen)

watersnoodramp-tholen-halsteren-nationaal-archief-go-with-the-vlo

Evacuees uit Tholen worden per roeiboot Halsteren binnengebracht. (Nationaal Archief/Harry Pot)

 

“Zij waren nummers geweest op de kantoren en fabrieken van een onduidelijke maatschappij, waar de zin van daad en werk en dag onzichtbaar bleef. Zij werden tot onvervangbaren en verbeten helden, van wie iedere daad een directe zin bezit en iedere seconde onontbeerlijk is. Dat is de grootheid, die alleen nog bij rampen, oorlog en stormvloed, mogelijk schijnt; de bevrijding, het eigen bestaansrecht door een daad, naamloos maar onvervangbaar, te kunnen bewijzen; de bevrijding, zonder uiterlijkheden en formules zichzelf en voor anderen te zijn. De bevrijding, eens van de illegaliteit, nu van de zwijgende redders in kleine boten en bij kolkende dijkgaten.”

 

watersnoodramp-1953-st-philipsland-nationaal-archief

Een militaire hulpkolonne rijdt door het overstroomde Sint Philipsland. (Nationaal Archief/KLM)

watersnoodramp-1953-moerdijk-spoor-go-with-the-vlo

Moerdijk, 2 februari 1953. Dan maar de benenwagen in plaats van de trein. (Nationaal Archief/Onbekend)

 

“Een man drijft met zijn vrouw op het losgeslagen dak van hun huis ergens aan land. Een tocht begint langs overspoelde dijken zonder leven en beschutting. Maar wanneer hij ten slotte nog bij de levenden komt, heeft hij zijn kinderen gestorven moeten achterlaten, onderweg tussen wat aangespoelde melkbussen. Een man komt aanstrompelen met een dochter in zijn armen. Men neemt haar over. Zij is dood. Hij zegt: ‘Mijn andere dochter is ook dood. Ik heb haar niet kunnen meenemen.'”

 

zuidland-watersnoodramp-1953-go-with-the-vlo

Zuidland. Redders passeren een theekoepel. (Nationaal Archief/Van Duinen)

watersnoodramp-1953-zuidland-bootje-go-with-the-vlo

Opnieuw Zuidland. Afgezien van de huizen, was het alsof je op zee zat. (Nationaal Archief/Van Duinen)

 

“Met hun wankele boten, haastig aangevoerd zwierven zij nu over de troosteloze nieuwe binnenzeeën, tussen de talloze onzichtbare bedreigingen onder water: palen en boerenwerktuigen, hekken en prikkeldraad. Verbeten en onvermoeibare vrijbuiters, die eerste dagen, zonder vastomlijnd krijgsplan maar met een onmetelijke taak. Overal waar een witte vlag om redding vroeg of radeloze gezichten achter de vensters bewogen. Maar daartussen troffen zij ook de koppige zwijgers, die nog liever met hun verloren hoeve ten onder gingen, dan dit oude erfgoed, onbeheerd, te verlaten.”

 

watersnoodramp-1953-zeeland-tholen-bootje-go-with-the-vlo

Burgers en soldaten werkten samen in het zwaar getroffen Tholen. (Nationaal Archief/Harry Pot)

watersnoodramp-tholen-nationaal-archief-go-with-the-vlo

De inwoners van Tholen zullen die dag nooit vergeten. (Nationaal Archief/Harry Pot)

 

“En door dit alles van dood en ellende heen gaat de natuur haar weg en worden kinderen geboren. Een Urker visser vaart langs een dak, waarop een vrouw haar kind baart. Maar de schuit is al overbelast, en hij moet verder. ’s Morgens helpt een dokter nog bij een bevalling, ergens op een geïsoleerde zolder. Maar die middag zijn moeder en kind onder het puin van de ingestorte woning begraven.”

 

watersnoodramp-1953-goeree-overflakkee-go-with-the-vlo

Ook Goeree-Overflakkee ging kopje onder. (Nationaal Archief/Joop van Bilsen)

watersnoodramp-tholen-naaimachine-leger-go-with-the-vlo

Deze naaimachine hoefde niet te zwemmen, maar kreeg een lift. (Nationaal Archief/Harry Pot)

 

“65.000 verlieten in doornatte kleren, met niet meer dan een poes soms, of een enkele speelpop, het dorp dat zij zo zelden verlaten hadden. In grote hallen en kazernes, in gestichten en ontruimde gebouwen hokten zij daarna bij duizenden tezamen, verzorgd en onthaald, maar zonder troost. In Rotterdam, Roosendaal of Ossendrecht, in Utrecht, Den Bosch of Breda. Later verspreid bij particulieren. En wat bij reddingen gebeurde, gebeurde ook hier: vaak was geweld nodig om vrouwen, mannen en bejaarden uit hun kleine, reddeloze huizen te krijgen, waarin hun leven geworteld, hun bestaan belichaamd was. In Rotterdam wierp een vrouw uit Zierikzee haar twee kinderen van een hoog balcon en sprong hen na. Een gered jongetje verdronk in Tilburg in een sloot. Dood bleven de dorpen achter, verwoest of dichtgespijkerd. En met de stille strijd tussen patrouilles en plunderaars.”

 

watersnoodramp-1953-geevacueerden-opa-kip-dreischor-go-with-the-vlo

Opa Kip uit Dreischor komt op adem. (Nationaal Archief/Joop van Bilsen, Nationaal Archief/Onbekend)

watersnoodramp-achthuizen-1953-helikopter-nationaal-archief-go-with-the-vlo

Neergestorte Engelse hulphelikopter bij Achthuizen. (Nationaal Archief/Van Duinen)

 

“Paarden, dierbare vrienden van de Zeeuwse boer. Zij stierven op vergeefse tochten, zwoegden, tot de hals in het water, voor zwaarbeladen karren, of bleven hongerend en verwonderd achter in verlaten dorpen. En als kleine poelen van onpeilbaar, mateloos leed waren de kinderen in deze nacht van ellende. Kinderen en dieren, zij waren wel de meest hulpeloze, de onvergetelijkste slachtoffers van deze ramp.”

 

watersnoodramp-1953-zierikzee-kadavers-nationaal-archief-go-with-the-vlo

Het opruimen van de kadavers in Zierikzee. (Nationaal Archief/Harry Pot)

watersnoodramp-1953-koningin-juliana-nationaal-archief-go-with-the-vlo

Koningin Juliana op bezoek in de getroffen gebieden. (Nationaal Archief/J.D. Noske)

 

“Waar straten plotseling in een nieuwe zee verdwijnen en waar de ijdel glimmende burgerauto niet meer komen kan, daar rijden nog de grauwgroene wagens, de trucks en de jeeps van het leger, diep wegzinkend in het verwoestende zilte water, op weg naar dorpen, waarheen geen andere weg meer leidt.”

 

watersnoodramp-1953-nieuwerkerk-duiveland-go-with-the-vlo

In Nieuwerkerk stond het water na twee maanden nog even hoog. (Nationaal Archief/Onbekend)

watersnoodramp-zierikzee-huizen-nationaal-archief-go-with-the-vlo

25 februari 1953. Zierikzee viel weer droog, maar de schade was groot. (Nationaal Archief/Van Duinen)

 

“Eens in rijker tijd telde Zierikzee na een stormvloed vijfhonderd weduwen. Ook nu weer zijn er de honderden weduwen en wezen in de dorpen van deze eilanden. Ook nu weer klonken in gierende wind de psalmen van de brekende dijken op. Nederland heeft veel goed te maken aan dit land, dat afgelegen en zelden bezocht toch tot zijn hart behoort. En waar men er niet aan denkt, de oude grond, die zoveel stormen doorstond, prijs te geven.”

 

watersnoodramp-1953-stavenisse-nationaal-archief-go-with-the-vlo-2

Terugkerende inwoners van Stavenisse. (Nationaal Archief/Harry Pot)

watersnoodramp-1953-stavenisse-nationaal-archief-go-with-the-vlo

Maar terugkeren naar wat? Hun thuis was verwoest. (Nationaal Archief/Van Duinen)

 

“De storm is geluwd en de dijken zullen worden gedicht, sterker en hoger wellicht dan zij waren. Maar laat iets blijven van de meeslepende kracht, waarin een volk zijn diepere gronden en zijn eenheid vond.”

 

watersnoodramp-reparatie-spoor-moerdijk-go-with-the-vlo

Reparatie van het spoor bij Moerdijk. Een helse klus. (Nationaal Archief/Van Duinen)

watersnoodramp-1953-trein-spoor-kruiningerpolder-go-with-the-vlo

Moerdijk, juni 1953. Voorzichtig reed de trein weer! (Nationaal Archief/Onbekend)

 

“Ver van huis begint voor de gespaarden een nieuw, onbekend bestaan. De kinderen slapen. Maar voor de ogen van de wetenden leven de beelden der ontzetting, die slechts langzaam zullen vervagen.”

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑