#tbt henri-berssenbrugge-rotterdam-boek-go-with-the-vlo

Gepubliceerd op 8 december, 2016 door Danny Post

0

Middenin het straatleven van een eeuw geleden

Het Rotterdam van fotograaf Henri Berssenbrugge bestaat al lang niet meer. Door een nieuw boek met zijn beste straatbeelden kunnen we toch ervaren hoe het was om in die tijd te leven. Je wordt de foto’s ingezogen. Opeens is het weer de magische winter van 1910… 

Foto’s: Uitgeverij Diafragma, Stadsarchief Rotterdam

Na het lezen van Henri Berssenbrugge, Stadsfotografie 1906-1916 Rotterdam weet ik hoe Alice zich voelde toen ze in een konijnenhol kroop en in Wonderland belandde. Bij het openslaan van het boek viel alles om mij heen weg en was ik in een voor mij vreemde en betoverende wereld. Ik keek vanaf de toren van de Laurenskerk uit over een stad die ik slechts vaag herkende. Ik zag grachten, gammele grachtenpanden, een spoorviaduct dat zich boven de straten verhief. Dit was het Rotterdam van een eeuw geleden, vastgelegd door fotograaf Henri Berssenbrugge.

rotterdam-laurenskerk-1910-berssenbrugge-go-with-the-vlo

1910 Rotterdam gezien vanaf de Laurenskerk. Henri Berssenbrugge zwierf veelvuldig door de oude stad.

gedempte-botersloot-1910-berssenbrugge-rotterdam-go-with-the-vlo

1910 Een lerares op pad met haar leerlingen in de Gedempte Botersloot.

gedempte-botersloot-1908-rotterdam-berssenbrugge-go-with-the-vlo

1908 Nogmaals de Gedempte Botersloot. Het torentje op de achtergrond is van het oude stadhuis.

nieuwegang-rotterdam-1909-berssenbrugge-go-with-the-vlo

1909 Wasdag in de Nieuwegang. Het vooroorlogse Rotterdam was een doolhof van steegjes en sloppen.

Nieuwsgierig liep ik de kerk uit en hoorde ik op de Gedempte Botersloot een groentekar over de keien ratelen. Ik passeerde in dezelfde straat een lerares die als een moedereend een hele rij kuikens hielp oversteken. Andere kinderen joelden tijdens het tikkertje spelen terwijl hun moeders in bedompte steegjes ploeterden op de was. Onder het spoorwegviaduct stond een koetsier op zijn passagier te wachten. Een zakenman die terugkwam uit Delft waar hij eerder een bespreking had? De koetsier kon het me niet vertellen. Hij zag en hoorde me niet. Ik haastte me door, ik wilde zoveel mogelijk van het oude Rotterdam zien, ruiken, voelen. Maar toen kwam ik aan bij de Leeuwenstraat, de laatste pagina. Ik werd wakker.

Dood en toch springlevend
Toen Alice ontwaakte, bleek dat alles een droom was geweest. Toen ik Henri Berssenbrugge, Stadsfotografie 1906-1916 Rotterdam met een zucht dichtsloeg, had ik ook even het idee dat ik het me allemaal ingebeeld had. Maar dat kneuterige Rotterdam bestond werkelijk en we mogen Henri Berssenbrugge (1873-1959) voor eeuwig dankbaar zijn dat hij het vastlegde. Officieel een portretfotograaf – hij had eerst een studio op Boschje 15 en later op Mauritsweg 9b – trok de Rotterdammer er tijdens zijn vrije uurtjes regelmatig uit om op straat te fotograferen. Henri onderscheidde zich van veel andere fotografen doordat hij het ‘gewone leven’ niet van een afstand gadesloeg, maar er middenin stond. Dat maakt zijn beelden heel echt.

veemarkt-rotterdam-1908-berssenbrugge-go-with-the-vlo

1908 Kermis op de Veemarkt. Andere kleding, zelfde rumoer.

grotemarkt-rotterdam-berssenbrugge-go-with-the-vlo

1910 Grotemarkt, vanonder het spoorwegviaduct. Henri speelde graag met donker en licht.

thoolenstraat-rotterdam-1910-berssenbrugge-go-with-the-vlo

1910 Deze kinderen uit de Thoolenstraat hadden weinig bezittingen, maar gelukkig was plezier gratis.

coolvest-rotterdam-1912-berssenbrugge-go-with-the-vlo

1912 Coolvest nabij de Hofstraat. Het vervoer van boomstammen door de grachten.

In het boek zegt kunsthistoricus Frits Gierstberg: “Deze foto’s bieden ons de mogelijkheid om ons voor heel even in het alledaagse leven aan het begin van de twintigste eeuw te wanen. Verrassend genoeg ziet dat er niet zo heel veel anders uit als vandaag (wanneer we de auto even vergeten), en je vraagt je onwillekeurig af of het stadsleven zo weinig is veranderd of dat Berssenbrugge met zijn manier van fotograferen zijn tijd zover vooruit was. Feestende mensen, spelende kinderen, een drukke markt, de arrestatie van een zeeman (met nieuwsgierige jongens in het gevolg van de twee met blinkende helmen uitgedoste agenten), het verkeer op straat en in de grachten. Van dat leven bestaan verder geen beelden met zo’n grote spontaniteit en levendigheid.” De waardering voor de foto’s wordt volgens Frits versterkt door het feit dat de stad van Berssenbrugge niet meer bestaat. Wat op de foto’s staat, was in mei 1940 dood.

Donkere nostalgische dagen
Voor fotografiekenners is Henri Berssenbrugge een halfgod, maar door het grote publiek is hij een beetje vergeten. Bij het horen van zijn naam gaat er bij veel mensen niet gelijk een lampje branden. En dat terwijl de meesten vast weleens een foto van hem in een krant of tijdschrift zagen of op een wenskaart. Tien jaar geleden kocht ik bijvoorbeeld een doosje kerstkaarten met daarop Henri’s foto’s. Daartussen zat ook de foto van het besneeuwde Boschje die je hieronder ziet. Ik vond het nostalgische tafereel zo mooi dat ik besloot om één kaart achter te houden.

boschje-rotterdam-1910-berssenbrugge-go-with-the-vlo

1910 Henri’s studio zat lange tijd op stadsplein het Boschje. Een feeërieke plek zodra er sneeuw viel.

sint-sebastiaanskapel-1908-berssenbrugge-go-with-the-vlo

1908 Kerkgangers na de dienst in de Sint Sebastiaanskapel, hoek Lombardstraat en Meent.

blaak-1906-1916-berssenbrugge-go-with-the-vlo

1906-1916 Regenachtige Blaak. Enkele straatschoffies bezetten de trappen van de Zeevischmarkt.

leuvehaven-wijnhaven-rotterdam-1908-berssenbrugge-go-with-the-vlo

1908 Hoek Leuvehaven en Wijnhaven. Snel naar huis, er hangt nog meer sneeuw in de lucht…

Het zijn zulke foto’s van winterse dagen die mij het meest raken en ontroeren in het boek. De foto waarop een begrafenisstoet zich op de Linker Rottekade door de ijzige kou ploegt, is bijna gotisch van sfeer. Alsof graaf Dracula op de bok van de koets zit. Ik laat het tafereel expres niet zien, zodat er iets te raden overblijft. Ik vind dat iedereen dit verbluffende boek gewoon moet kopen. Henri Berssenbrugge, Stadsfotografie 1906-1916 Rotterdam is pas een eerste selectie uit de vierhonderd glasnegatieven die Henri verkocht aan het Stadsarchief Rotterdam en ik hoop vurig dat er een vervolg komt. Dit zwart-witte Wonderland wil ik graag nog eens bezoeken.

Henri Berssenbrugge, Stadsfotografie 1906-1916 Rotterdam
Frits Gierstberg, Paul van de Laar
Uitgeverij Diafragma
ISBN: 978 94 906 3111 6
Prijs: € 22,50
uitgeverijdiafragma.nl

 

berssenbrugge-rotterdam-boek-go-with-the-vlo

1908-1910 Meisjes gaan helemaal los in de Kipstraat tijdens het Koninginnefeest. Ja, ook toen al.

zuidblaak-rotterdam-1910-berssenbrugge-go-with-the-vlo

1910 Weinig resteert van de stad waar Henri zo van hield. Zuidblaak is lang zo gracieus niet meer.

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑