Vlo lit rotterdam-bombardement-kleur-go-with-the-vlo-10

Gepubliceerd op 14 mei, 2017 door Danny Post

3

Ooggetuige: “Rotterdam brandde als een fakkel”

Vandaag herdenken we zoals ieder jaar het bombardement op Rotterdam. Het hart van de stad werd op 14 mei 1940 door de Duitsers vrijwel volledig verwoest. Mensen die bij dat verschrikkelijke inferno waren, zouden het nooit meer vergeten. Een van hen vertelt.

Foto’s: KLM, Maritiem Museum Rotterdam, Nationaal Archief/Eric Koch/Anefo, NIOD, Rijkswaterstaat, Stadsarchief Rotterdam, Uitgeverij Thoth, WBOOKS, Wikipedia/Sonneveld

Dinsdag 14 mei 1940, 13.27 uur. Het is het begin van de grootste ramp die Rotterdam ooit trof. In een klein kwartier – het bombardement was om 13.40 uur alweer afgelopen – deden negentig Duitse Heinkel-bommenwerpers hun vernietigende werk. De stad was verloren.
Het aantal nog levende ooggetuigen van die heftige gebeurtenis slinkt ieder jaar verder. De mensen die het oude Rotterdam gekend hebben en het bombardement ‘live’ meemaakten, moet je met een steeds grotere lamp zoeken. Nog even en ze zijn er helemaal niet meer. Gelukkig werden veel van hun verhalen verzameld en opgetekend. Bijvoorbeeld in het boek Rotterdam 14 mei 1940 – De ooggetuigen. De foto’s van journalist en fotograaf Frits Baarda. Het staat vol met prachtige, vaak emotionele anekdotes. Echt een aanrader.

In minder dan een kwartier tijd werden eeuwen Rotterdamse geschiedenis weggevaagd.

laurenskerk-rotterdam-go-with-the-vlo

De Laurenskerk en omgeving in 1935. Het einde was nabij.

rotterdam-bombardement-frits-baarda-go-with-the-vlo-2

Een overlevende tussen de nog nasmeulende brokstukken.

rotterdam-bombardement-frits-baarda-go-with-the-vlo

Gewone mensen vertellen over de dag die hun stad en hun levens veranderde. Ontroerend.

brand-bombardement-rotterdam-laurenskerk-go-with-the-vlo

Het brandende Rotterdam was tot in de wijde omtrek te zien. Een lege stad bleef over.

rotterdam-bombardement-baarda-go-with-the-vlo

Verdwaasd keken mensen in het rond. Straten, pleinen, iconische gebouwen, alles was weg.

In een kringloopwinkel vond ik laatst het boek Dagboekfragmenten 1940-1945 uit 1954. Het is een bundel van oorlogsfragmenten uit particuliere dagboeken en bevat onder meer een uitgebreid verslag van het bombardement op Rotterdam. Het is afkomstig uit het dagboek van een destijds twintigjarige Rotterdamse studente. Haar naam wordt vanwege privacyredenen niet gegeven.
Op deze herdenkingsdag selecteerde ik enkele passages uit dat verslag. Je vindt ze hieronder. Ik illustreerde de woorden van de jonge vrouw met beelden van het oude Rotterdam en het bombardement. Sommige foto’s zijn in kleur en werden gemaakt door Alphons Hustinx, Jan Willemstijn, J. Tieman en een onbekende fotograaf. De kleurenkiekjes die J. Tieman in 1939 maakte van het nog ongeschonden centrum, springen eruit. Dit was het fleurige Rotterdam dat de studente op 14 mei 1940 in vlammen zag opgaan. Maar laat haar je dat zelf maar vertellen.

De Duitse bommenregen begint
“Om half één is er groot alarm. Vader en Roel zijn thuisgekomen. We gaan allemaal weer in de kelder. Het is nu menens. Steeds weer komen de vliegtuigen opzetten. De bommen fluiten. We horen ze overal inslaan. Al direct achter het huis in de Raampoortstraat vallen brandbommen. We horen ze vallen en direct de vlammen knetteren. De ruiten in de kelder vallen kletterend stuk. Het licht gaat uit, door de tussendeur schijnt de flikkerende gloed van de geweldige brand. Roel en vader gaan even in de waskelder kijken en vertellen dat het een ontzettend vuur is, maar ons nog niet bedreigt. Verder zien we niets, omdat we niet uit de kelder durven. We horen alleen het steeds maar terugkomend angstaanjagende geronk van eindeloos vliegende vliegtuigen en het gillen en ontploffen van bommen aan alle kanten rondom ons.”

rotterdam-bombardement-mei-1940-go-with-the-vlo

Om 13.27 uur kwamen ineens zo’n negentig Heinkel-bommenwerpers overvliegen.

De Aanval banner

De laatste minuten van het oude Rotterdam waren aangebroken.

rotterdam-frontstad-oorlog-in-kleur-go-with-the-vlo-2

Hofplein en danstempel Pschorr. Een jaar voordat de Duitsers kwamen, kon er nog gelachen worden.

Rotterdam Coolsingel kleurenfoto

Coolsingel. Van het vooroorlogse Rotterdam bleven – heel bijzonder – enige kleurenbeelden bewaard.

rotterdam-wijnhaven-bombardement-kleur-go-with-the-vlo

De grachtenpanden aan de Wijnhaven maakten geen schijn van kans tegen het Duitse geweld.

Hofplein met Café Loos (halfronde gebouw). Loos kon worden opgelapt, maar werd toch gesloopt.

“Ieder moment kan de hele boel in elkaar storten en we zitten in doodsangst, niet wetend wat te doen. Het is ondraaglijk, dat je niets kúnt doen, alleen maar kan wachten en hopen dat je er nog tussenuit zult komen, dat van de regen bommen er niet één een voltreffer op ons huis wordt. Het lijkt eindeloos te duren. Dan plotseling gilt er een bom vlakbij en volgt een ontploffing. De muren gaan als papieren vodjes heen en weer, de grond schudt en dreunt. We kruipen tegen de muur aan en verwachten dat we nu bedolven zullen worden, maar er gebeurt niets van dien aard, de kelder staat nog. We houden het niet meer uit, we willen weg van deze vreselijke plek.”

Vluchten, weg van hier!
“Even wachten we nog angstig. Het wordt een poosje rustig in de lucht. We vliegen de keldertrap op en zien een chaos. De lantaarn ligt in stukken beneden in de gang, de grote klok volkomen kapot ertussenin. Verder kijken we niet, niets nemen we mee: als we maar weg zijn. De buitendeur staat wijd open, hij is uit het slot gesprongen en kan niet meer dicht. En dan komen we buiten. Hoelang zijn we in de kelder geweest? Drie kwartier? Een uur misschien? Toen het luchtalarm begon, was de stad er nog, stonden de huizen rustig rondom ons. En nu zien we tegenover ons een vuurgloed en rook en daartussen door stukken muur, aan alle kanten knettert en kraakt het en storten huizen in. Rechts naast ons zien we een diepe bomtrechter in de Schiekade en het huis van Landman in elkaar gestort. We kijken niet verder, klimmen de trechter door. Vragen ons niet eens af of er mensen onder het puin liggen.”

Rotterdam Frontstad bombardement go with the vlo 2

Hofplein. Toen de mensen uit hun schuilplaatsen kwamen, herkenden ze hun stad niet meer terug.

rotterdam-danszaal-in-het-duister-herman-romer-dagboekfragmenten-go-with-the-vlo

Het Erasmushuis aan de Coolsingel, hier nog in aanbouw, doorstond het bombardement.

rotterdam-bombardement-brandende-stad-go-with-the-vlo

De vuurstorm die gaandeweg ontstond, was angstaanjagend en nauwelijks te bedwingen.

rotterdam-1939-dempen-schie-go-with-the-vlo

In 1939 startte men met het dempen van de Schie. In 1940 was er genoeg puin om de klus af te maken.

haringvliet-rotterdam-oorlog-kleur-go-with-the-vlo

De idyllische sfeer van het Haringvliet zou weldra ruw verstoord worden.

De omgeving van de Oude Haven veranderde in een landschap van zwartgeblakerde ruïnes.

“Dan rennen we naar het Zomerhofplein. Er lopen overal wanhopige mensen, die vluchten voor het vuur en de bommen. De auto staat nog ongedeerd. Het lijkt zoiets onbelangrijks in alle ellende, maar vader bedenkt dat we ermee weg kunnen rijden. We gaan er allemaal in, al zitten we op elkaar. En nu weg! Waarheen geeft voorlopig niet. Maar tot onze schrik merken we, dat we nergens verder kunnen. Overal liggen hopen puin, die de weg versperren of maakt de brand doorgang onmogelijk. Ten einde raad rijden we over de puinhopen heen, door glas en scherven, door allerlei straten en belanden zonder lekke band op de Schieweg. Er ronken weer vliegtuigmotoren en we zien de akelige zwarte gevaarten. Bang voor nieuwe bommen stappen we uit en vluchten een kelder binnen bij vreemde mensen. Het is er vol. (…) Het duurt lang voor de vliegtuigen wegblijven. Het veilig-signaal is nog niet gegaan. Wel vallen er geen bommen meer. We besluiten verder te gaan, maar waarheen. Het gasthuis? Oma?”

Redden wat er te redden valt
“Eindelijk is er het veilig-signaal. We rijden de tunnel door over de Walenburgerweg. Hoe zou het in deze buurt zijn? En hoe is het met oma? Gelukkig is er in het westen niets gebeurd. Op de Heemraadssingel ontmoeten we de familie Lensink en vertellen hoe het in de binnenstad is. Dan komen we bij oma. Tante gooit de deur open, denkend, dat wij hen even komen opzoeken. Ze hebben geen idee hoe erg alles eigenlijk is. Spoedig weten ze alles en bij ons breekt de spanning en de angst en het wordt een heel huilorkest! We krijgen thee en rusten wat uit en dan bedenken we, dat ons huis nog niet weg was, dat we misschien nog iets kunnen redden. We gaan weer in de auto zitten, zetten Dina thuis af, waar niets gebeurd is, en komen op de Schie. Het is wel griezelig om het huis in te gaan: je weet niet of er scheuren in zitten en het misschien in zal storten of zoiets. Maar het blijkt safe en nu kunnen we alle verwoesting aanschouwen.”

Leuvehaven Rotterdam kleurenfoto go with the vlo

De Leuvehaven in 1939 met op de achtergrond de Laurenskerk. Weemoed…

Van de gezellige Korte Hoogstraat bleef geen spaan heel.

rotterdam-40-45-bombardement-stad-van-verloren-dromen-herman-romer-go-with-the-vlo

Opnieuw het Hofplein en Café Loos. De zon zou net zo vrolijk schijnen op die 14e mei 1940.

rotterdam-bombardement-brand-go-with-the-vlo-2

Maar toen pakten donkere wolken zich samen boven de daken.

De Geldersekade met Plan C en het Beursstation. Je hart breekt…

rotterdam-bombardement-laurenskerk-danny-post-go-with-the-vlo-2

De binnenstad nadat al het puin was opgeruimd. De Laurenskerk mocht blijven. (eigen collectie)

“Er is natuurlijk geen ruit meer heel; in de huiskamer liggen de schuiframen helemaal uit de sponningen. De hoop dat het niet verder verwoest zal worden, verdwijnt als we aan de achterkant komen. Eén vuurgloed aanschouwen we daar. Het ziekenhuis staat van onder tot boven in de brand, ook het stuk dat aan ons huis grenst. We trekken de gordijnen nog van de ramen, maar het is eigenlijk belachelijk bij zo’n vlammenzee! En wat moeten we nu meenemen? Ik haal een brood en de kaas uit de kast denkend dat je toch eerst eten nodig hebt, maar aan de voorraad in de kelder denk ik geen moment. Uit alle kamers gaan we nu kleren verzamelen. we gooien het goed op de bedden, slaan de lakens en dekens er omheen en krijgen zo grote pakken, die we naar beneden slepen. Alles gaat in de auto en later in de bestelauto van Jungerhans, die Hendrik heeft meegenomen.”

Vaarwel huis, vaarwel stad
“Het kost veel tijd om de boel steeds door de bomtrechter te sjouwen. En je weet niet, wat het beste is mee te nemen. In alle kamers kijk je rond, wetend, dat het allemaal verbranden zal. Het is zo hopeloos dat je het niet zo kunt oppakken en naar veiliger plaatsen brengen. Steeds gaan we weer naar binnen als we iets bedenken, dat beslist niet kan blijven liggen, maar er is zoveel, dat móet blijven liggen. Het tafelzilver doen we haastig in een koffertje, de blauwe borden blijken voor het grootste deel nog heel te zijn en we gooien ze schots en scheef in de auto, zonder dat er een breekt! Brandweermannen waarschuwen ons dat het huis van Landman er wankel bij hangt en dat het weleens in kan storten als wij er langs lopen. Bovendien is de brand vlakbij. Was er maar water! Wat zouden we een massa kunnen redden!”

rotterdam-bombardement-witte-de-withstraat-go-with-the-vlo

Witte de Withstraat. Huis na huis, straat na straat, buurt na buurt, het vuur vrat alles op.

nieuwehaven-rotterdam-1939-go-with-the-vlo-2

Ook de Nieuwe Haven werd verzwolgen. De gracht is na de oorlog helaas gedempt.

jonker-fransstraat-rotterdam-bombardement-go-with-the-vlo

Burgers vluchtten weg uit de Jonker Fransstraat en sleepten zoveel mogelijk huisraad mee.

Oude Haven Rotterdam bombardement 1940 kleur

Het is een wonder dat het Witte Huis niet verbrandde.

De Coolsingel, voor de oorlog en in 1946. Net of iemand er een grote gum overheen haalde.

rotterdam-bombardement-brand-go-with-the-vlo

Pas op het Land van Hoboken konden de mensen weer een beetje ademhalen.

“Moe gaan we zitten op een paaltje en kijken naar de brandende stad. De rook hangt dicht boven de vlammen. De zon is er achter verscholen. In de Teilingerstraat en overal zitten mensen buiten, hele families met al hun hebben en houwen, meubels, tapijten, kanariepietjes en poezen. Allemaal wanhopig. Wat moet er nou? Hoe kan er nog ooit iets goed komen? Daar gaat het levenswerk van zoveel mensen. Ze dachten, dat ze er waren en nu ligt alles in puin. Hopeloos is het. Nu is er niets meer te redden. Voor het laatst zien we ons huis daar staan, laag tegen de hoge buurhuizen. We hebben nooit een ander huis gekend, we zijn er geboren en hebben er alles beleefd. Het is maar niet een huurhuis, waar je zo uittrekt: het is van ons en je houdt ervan. Je zei altijd, dat je er nooit weg zou willen en nu moet het.”

Rotterdamse vuurzee
“Vader gaat achter het stuur van de volgepropte auto zitten en wij nemen onze fietsen, die nog in de stalling staan. We houden de auto bij en rijden de Proveniersstraat door en de Stationssingel en dan zien we tot onze grote schrik de eerste Duitse troepen door de tunnel Rotterdam binnentrekken! Het zijn vreselijke kerels, die de stoottroepen uitmaken. Ze zitten op zware tractors en tanks, die een hels kabaal maken over de straatkeien en zijn behangen met gekleurde lappen goed en boomtakken. Ze zitten er als overwinnaars en kijken van hun hoog verheven plaats neer op de zielige burgers, die ze eens even klein gekregen hebben. Je snapt niet hoe ze zich dúrven vertonen in deze stad. De Pruisen hebben nu eenmaal geen grein waar gevoel. Het is niet te verwonderen, dat de Nederlandse militairen, die in de straten staan giftig worden en zonder nadenken schieten om hun woede te luchten. Ter hoogte van de Nenijto hal breekt het mitrailleurvuur los en het verplaatst zich razendsnel voort langs de hele colonne. Het is plotseling een heftig gevecht en we laten ons plat op de grond vallen om niet getroffen te worden door de rondvliegende kogels nu we aan de bommen ontsnapt zijn.”

Rotterdam Frontstad bombardement go with the vlo 9

Van der Takstraat. Nederlandse militairen geven zich over. Tot vreugde van de Duitsers.

rotterdam-bombardement-brand-mei-1940-go-with-the-vlo

Blaak in lichterlaaie. Brandweerlieden deden hun uiterste best, maar waren machteloos.

rotterdam-1923-kolk-go-with-the-vlo

Kolk met station en Plan C (hier staan nu de kubuswoningen). Zo was Rotterdam in 1923.

Stad zonder hart. Adolf Hitler kon tevreden zijn.

Rotterdam bombardement Bijenkorf Gerzon go with the vlo

De kapotte Bijenkorf. In de verte het warenhuis Gerzon. Dit werd in de jaren negentig gesloopt.

atlanta-rotterdam-bombardement-go-with-the-vlo

De veerkracht van de mens. Een stel luncht alweer gezellig in Hotel Atlanta, dat gespaard bleef.

“Rotterdam is de hele nacht een brandende fakkel, die mijlenver te zien is. We ruimen de rommel een beetje op en maken bedden en matrassen op en gaan vroeg proberen te slapen. Marietje en ik slapen bij Tante. Ik slaap op de grond. De gordijnen zijn open en de vuurgloed dringt tot hier door en werpt een akelig flikkerend licht naar binnen. We horen allerlei ellendige geluiden van instortingen, vallende muren en balken, knetterende vlammen. Het stormt en er is geen water! Wat moet er van de stad overblijven? Alles draait in onze hoofden rond. Het lijkt zo onwezenlijk. Hebben we dat alles zo kort geleden zelf wel meegemaakt? Liggen we nu heus bij Oma en is ons huis met alles wat er in is werkelijk helemaal weg? (…) Het duurt lang voor we allemaal slapen, maar eindelijk krijgt de moeheid toch de overhand.

En Rotterdam brandt verder.”

 

Tijdens het bombardement op Rotterdam gingen 25.479 huizen verloren waarin 77.607 mensen woonden. Daarnaast woonden zo’n 2.000 mensen in 26 hotels, 117 pensions en 44 logementen die verwoest werden. In totaal raakten 79.600 personen dakloos, 12,8% van de toenmalige bevolking van Rotterdam. Verder werden tal van bedrijfspanden vernietigd: 31 bekende warenhuizen en 2.320 kleinere winkels, 31 fabrieken en 1.319 werkplaatsen, 675 pakhuizen en vemen, 1.437 kantoren, 13 bankgebouwen en 19 consulaten, 13 ziekenhuisinrichtingen en 69 schoolgebouwen, 24 kerkgebouwen en 10 inrichtingen van liefdadigheid, 25 gemeentelijke- en rijksgebouwen, 4 stationsgebouwen, 4 dagbladbedrijven en 2 musea, 517 cafés en restaurants, 22 feestgebouwen, 12 bioscopen en 2 schouwburgen en 184 overige bedrijfsruimten. De stad was kapot. brandgrens.nl.

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



3 Responses to Ooggetuige: “Rotterdam brandde als een fakkel”

  1. C.E.Verbeek says:

    Hallo Aad,
    Je website bekeken, er mooi, en zeer indruk wekkend.
    Heb je veel over de oorlog verzameld?

    Het is wel raar dat je geen email adres heb, ene Piet Verbeek probeer achter jou adres te komen, in verband de stamboom de families Verbeek.

    Veel geluk C.E.Verbeek.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑