Binnenkijker

Gepubliceerd op 9 juli, 2017 door Danny Post

0

Op ontdekking in de schatkelder van Bep en Mar

Al dik vijftig jaar runnen Bep en Mar de Graaf Boekhandel ’t Centrum in Schiedam. De twee zijn zelf al bijna twee keer zo oud, maar stoppen? Geen grijze haar op hun hoofd die eraan denkt. Ik ging langs en mocht (jippie!) ook rondkijken in de enorme kelder onder de winkel. Een walhalla voor stripfreaks. Eerste drukken, collector’s items, Bep en Mar hebben álles.

Fotografie: Jan Sluijter

Bep en Mar de Graaf van Boekhandel ’t Centrum zijn er in mijn leven altijd geweest. Als klein kereltje kwam ik al bij ze in de zaak om albums van Suske en Wiske en De Rode Ridder te kopen. In mijn beleving waren ze toen al antiek. Inmiddels zijn we 35 jaar verder en zijn ze écht hoogbejaard: Bep, officieel Albertus, vierde vorig weekend zijn negentigste verjaardag en zijn vrouw Mar, een afkorting van Maartje, is twee jaar jonger. Nog even en ze tikken de honderd aan. Niks bijzonders, vinden de nuchtere Schiedammers zelf. Maar dat is natuurlijk niet waar.
Terwijl hun leeftijdgenoten het rustiger aandoen en genieten van hun pensioen, is het echtpaar nog dagelijks in hun zaak aan de Schiedamse Singelstraat te vinden. Binnen is het er afgeladen met boeken en vooral héél veel strips. Ze staan opgestapeld tot aan het plafond. Onder de winkel bevinden zich nog eens drie ruimtes met collector’s items, zeldzame eerste drukken, oude posters, vintage porno, enzovoorts. Die zijn alleen voor de trouwste klanten toegankelijk.

t-centrum-bep-mar-de-graaf-schiedam-go-with-the-vlo

Achter de geraniums? Bep (90!) en Mar (88!) piekeren er niet over.

centrum-schiedam-boekhandel-strips-go-with-the-vlo

Geen vierkante centimeter in Boekhandel ’t Centrum blijft onbenut.

t-centrum-schiedam-bep-mar-danny-post-go-with-the-vlo

Ik smul van Beps anekdotes.

t-centrum-schiedam-bep-mar-strips-schiedam-go-with-the-vlo

Tussen deze kasten ben ik regelmatig te vinden. Elke strip die je zoekt, hebben ze.

boekhandel-t-centrum-bep-danny-post-go-with-the-vlo

In de buurt weten we dat Bep geopend is zodra we Guust Flater aan de paal zien hangen.

Ik woon tegenwoordig om de hoek van ’t Centrum en als ik Bep ’s ochtends weer de cut-out van Guust Flater aan de paal voor zijn etalage zie knopen, denk ik vaak: hè fijn. Ze zijn er nog. Toch vraag ik me ook af waarom je op zo’n hoge leeftijd nog elke dag in een winkel wilt gaan staan. Wanneer ik met Bep en Mar afspreek voor een interview is dat mijn eerste vraag. Hebben ze nou nooit overwogen om ermee te stoppen? Het antwoord is een eensgezind en ferm nee.
Bep: “Uitscheiden en dan wat? Een beetje de hele dag uit het raam naar buiten kijken zeker? Nee hoor, dat is niks voor ons.” Mar valt haar man bij. “We zijn allebei nog gezond. Bep heeft een beetje last van zijn knieën, maar verder mankeren we niets. Bovendien, wat moeten we anders met een winkel en een kelder die helemaal vol staan?”

Een halve eeuw tussen het leesvoer
Dit is ‘ongeveer’ het 52e jaar dat Bep en Mar de winkel runnen. Ze zijn ermee vergroeid geraakt. ’t Centrum is hun leven. “Toen ik begon was ik piep, nu ben ik stok,” grinnikt Mar. Voor haar gaat de affiniteit met leesvoer ver terug, vertelt ze. “Al op mijn veertiende werkte ik in een leesbibliotheek in de Aleidastraat waar ik nu woon. Bij leesbibliotheken konden mensen vroeger tegen betaling van een klein bedrag boeken en tijdschriften lenen.” Bep, die eerst zijn geld verdiende als pijpfitter, rolde er min of meer toevallig in. Hij verrichtte soms klusjes voor de eigenaar van een leesbibliotheek op de Dam waar Mar later werkte. Toen een andere man deze leesbibliotheek overnam en de bijbehorende grossierderij almaar groeide, werd Bep steeds vaker gevraagd om bij te springen. “Ik kreeg het zo druk dat ik uiteindelijk van baan wisselde.”
Hij vervolgt: “De leesbibliotheek en grossierderij werden zo groot, dat die nieuwe eigenaar verhuisde naar dit pand waar we nu zitten. Mar en ik verhuisden met hem mee, maar zodra zijn grossierderij opnieuw uit zijn jasje groeide en hij weer naar een ander pand verhuisde, besloten wij hier te blijven en onze eigen boekhandel en leesbibliotheek te starten.”

schiedam-striphandel-centrum-go-with-the-vlo

Mar tref je meestal aan op haar ‘troon’ achterin de winkel.

mar-t-centrum-schiedam-leesbibliotheek-go-with-the-vlo

Van piep tot stok. Deze krasse tante prijst al vanaf haar veertiende boeken aan.

rimpelmania-t-centrum-schiedam-go-with-the-vlo

Rimpelmania? Bep en Mar maken zich daar allang niet meer druk om. Een goede gezondheid is belangrijker.

suske-en-wiske-leesbibliotheek-schiedam-go-with-the-vlo

Suske en Wiske. Kinderen leenden hun albums vroeger bij de vleet.

bep-t-centrum-leesbibliotheek-go-with-the-vlo

“Vervolgens zaten die gastjes dan overal in de winkel strips te lezen. Dat was zó leuk.”

borduren-t-centrum-schiedam-go-with-the-vlo

Het borduren van striphelden was lang een hobby van Mar. De muren zijn vol, dus ze is ermee gestopt.

Zeker de leesbibliotheek was in die beginjaren zeer geliefd. “Dat was onze beste tijd,” mijmert Bep. “Op zaterdag kon je hier niet binnenkomen, zo druk was het.” Mar met een twinkeling in haar ogen: “Klanten vroegen geregeld: ‘Mar pak jij eens een leuk boek voor me.’ Dan las ik snel de achterkant en zei ik: ‘Deze is heel goed.’ Prompt kwamen ze de andere week terug om nieuwe titels te lenen en vroegen ze me of ik nog zo’n boek voor ze had. Stiekem dacht ik dan: eh, ik weet niet waarover dat andere boek ging, haha. Maar ik kletste me er altijd wel weer uit.”
“We hadden hier ook veel jongetjes die strips kwamen lenen,” herinnert Bep zich. “Meestal iets van Suske en Wiske of zo. Vervolgens zaten die gastjes dan overal in de winkel strips te lezen. Af en toe hoorde je ze hard lachen. Dat was zó leuk. We hebben die leesbibliotheek heel lang gehad. Hoe lang? Hoe lang is Alie al dood, Mar?” Mar haalt haar schouders op. “Weet ik veel, het is jouw zus.” Bep: “Ik denk dat we er zo’n zes jaar geleden echt mee zijn gestopt. We hadden nog een paar klanten die ervoor kwamen. Die wilden we niet wegjagen en dus gingen we ermee door. Maar eigenlijk was het al niet meer de moeite.”

‘Duivelse’ porno en strips
Zo traditioneel als de leesbibliotheek was, zo vooruitstrevend waren Bep en Mar op twee andere gebieden: porno en strips. Ze hadden er lak aan dat zulke zaken in de jaren zestig en zeventig ‘verderfelijk’ werden gevonden en verkochten ze gewoon. Als klanten ze toch wilden? De ergste ophef veroorzaakten de sexboekjes. Bep: “We verkochten de Candy, Chick, maar bijvoorbeeld ook een boek met standjes van de NVSH (Nederlandse Vereniging voor Seksuele Hervorming). Dat waren héle nette standjes, je zag er niks raars aan. Toen ik echter een advertentie van onze winkel aan het Stadsblad (de huis-aan-huis-krant van Schiedam) opgaf ter plaatsing, hebben ze er drie keer een verkeerd adres in gezet. Dat was moedwil, want de nette heren vonden het smééérig wat wij deden. Mar en ik waren zogenaamd verschrikkelijk. Ik heb zo’n ruzie met ze gehad. Sindsdien hebben ze nooit meer één letter over ons geschreven.”
“En zulke boekjes hadden we echt niet in het zicht staan,” benadrukt Mar. “Dat kon natuurlijk niet, omdat we ook veel kinderen in de winkel kregen.” Ze lacht. “Naderhand trouwens wel hoor. Toen deden ouders niet meer zo moeilijk als hun kind zo’n boekje oppakte.”

rooie-oortjes-centrum-boekhandel-schiedam-go-with-the-vlo

Bep is na al die jaren een hoop gewend. Hij krijgt allang geen rooie oortjes meer van een sexboekje.

vintage-porno-t-centrum-schiedam-go-with-the-vlo

In de kelder onder de winkel wonen nog altijd vele rondborstige tantes uit de jaren zeventig. Cool!

strips-t-centrum-schiedam-go-with-the-vlo

Langzamerhand kwam de nadruk steeds meer op strips te liggen. De wanden zijn ermee behangen.

centrum-boekhandel-schiedam-calimero-go-with-the-vlo

Horen we daar Calimero piepen? “Zij zijn groot en ik is klein, en da’s niet eerlijk, o nee.”

mar-boekhandel-t-centrum-schiedam-go-with-the-vlo

“Willen jullie nog een lekker bakkie koffie?”

Haast even groot was de weerstand tegen strips. Zo organiseerde het stel voor het vijfjarig bestaan van hun winkel een wedstrijd waarbij kinderen onder meer strips konden winnen. Bep ging langs de scholen in de buurt om hier enige ruchtbaarheid aan te geven, maar dat had hij beter niet kunnen doen. Leraren waren razend en joegen hem nog net niet het schoolplein af. “Ze hadden nog liever dat we ze met een geweer doodschoten. Zulke troep promoten op hun scholen, hoe dúrfden we. Je was echt een misdadiger als je strips verkocht.”
Wat dat betreft is er een hoop veranderd. Strips worden tegenwoordig beschouwd als een kunstvorm en zijn een volwassen industrie geworden. “Toen wij begonnen, had je in Rotterdam de stripzaak van Cor Schapman en nog eentje bij de Veemarkt in die stad en dat was het eigenlijk,” zegt Bep. “Ook had je maar iets van tien à twintig bekende stripreeksen of zo. En moet je nu eens kijken. In elke grote stad zitten wel een paar stripwinkels en jaarlijks komen er duizenden nieuwe titels uit.” Triomfantelijk: “Nu hebben we zelfs schoolmeesters als klant.”

Schatgraven in de kelder
Anno 2017 ligt de focus van ’t Centrum bijna volledig op de verkoop van strips. Bep en Mar hebben nog steeds boeken, kranten, tijdschriften, ja zelfs porno, maar strips zijn het belangrijkst. Het aanbod is zo groot dat dit klanten vanuit heel Nederland aantrekt. “We hebben klanten uit Zeeland, Giethoorn, Groningen, noem maar op,” meldt Bep trots. “Soms bellen ze hun bestellingen door en zet ik alvast een doos voor ze klaar. Vorige week kocht een klant uit Delft in één keer voor tweehonderd euro aan strips. Onze week was gelijk goed. Dat zijn fijne klanten.”
Klanten reizen niet alleen voor de nieuwste strips naar Schiedam. Bep en Mar hebben ook exemplaren van zeldzame oude strips liggen. Dat ervoer ik zelf toen ik het tweede deel van Het uitstel van Pierre Gibrat zocht. Deze schitterende strip over Frankrijk tijdens de Tweede Wereldoorlog verscheen in 1999 en was nergens meer te krijgen. “Ik ga voor je kijken,” zei Bep. “Kom over een paar dagen maar terug.” Bij mijn terugkeer lag het album op me te wachten. Het verkeerde in nieuwstaat, was nog nooit uit het plastic gehaald. Gevonden in de kelder.
Sinds die dag was het altijd een grote wens van me om nog eens in de kelder van Bep en Mar te mogen rondsnuffelen. Bep moet lachen als ik het hem vertel. “Kom mee,” zegt hij tegen mij en fotograaf Jan. “Vandaag is jullie dag.” Mar blijft boven. Beslist: “Ik ga nooit naar beneden.”

t-centrum-boekhandel-schiedam-kelder-go-with-the-vlo

Welcome to the basement… Eindelijk mag ik het Heilige der Heiligen betreden.

t-centrum-striphandel-schiedam-strips-go-with-the-vlo

Glinsterende oogjes. Wat is er veel te zien en uit de kasten te trekken!

gibrat-strip-t-centrum-schiedam-go-with-the-vlo

Ik was zelfs al in Antwerpen geweest voor Het uitstel. Opeens dacht ik: natuurlijk, Bep en Mar!

t-centrum-stripzaak-schiedam-kelders-go-with-the-vlo

Wordt Bep zo verzwolgen door een oudpapier-tsunami?

schiedam-striphandel-prive-kuifje-go-with-the-vlo

Een brei van stokoude, oude en recentere afdankertjes. Jansen en Janssen bewaken ze streng.

schiedam-t-centrum-schoolagenda-asterix-1984-go-with-the-vlo

Zou je nog weleens terugwillen naar het schooljaar ’83-’84? Dat kan.

Ik loop de trap met drie treden tegelijk af. Eindelijk! Wat ik beneden aantref, overtreft mijn stoutste verwachtingen. Het is nog voller dan ik al dacht. Niet normaal. In de kelder, die bestaat uit drie aaneengesloten ruimtes, kun je nauwelijks lopen. Mijn mond valt open en mijn hoofd gloeit. Ik zie nieuwe voorraad, maar voornamelijk héél veel blikvangers uit het verleden.
Eigenlijk kun je zeggen dat de kelder een soort ‘best of’ is van een halve eeuw Bep en Mar: overblijfselen van hun leesbibliotheek, de porno die zo werd verafschuwd door moraalridders, vroege tweekleurendrukken van Suske en Wiske en Kuifje-albums uit de beginperiode van de strips, Anton Pieck-kalenders, stokoude tijdschriften met koningin Juliana nog op de cover, schoolagenda’s uit de jaren tachtig, reclamemateriaal en talloze restpartijen van bekende strips. In een kast staat achteloos een reeks luxe hardcover-edities van de strip Franka. Mijn heldin! Ik mag er van Bep eentje voor twintig euro meenemen. “Die heeft nog nooit iemand aangeraakt.”

Kuifje-poster en een sexkaartspel
Ronduit verbijsterd ben ik over het enorme aantal oude strips dat nog in nieuwstaat verkeert. Van sommige titels tel ik wel tien exemplaren. Waarom heeft Bep die onverkochte albums nooit teruggestuurd naar de uitgevers? Dit voelt voor mij als geldverspilling. Er bestaat in de branche toch zoiets als recht van retour? “Dat doen we heel weinig. Tijdschriften sturen we meestal wel terug, maar strips zelden,” zegt Bep terwijl door de krappe gangetjes schuifelt en her en der dingen tevoorschijn trekt. “En ach, of je albums nou terugstuurt of ze later nog eens verkoopt voor een lagere prijs, wat maakt het uit? We hebben bovendien geen andere kosten. Dit pand is van ons en helemaal afbetaald. Als we een huur van drieduizend euro zouden hebben, was het een ander verhaal geweest.” Ik knik begrijpend zonder het echt te begrijpen.
Volgens Bep is de hoeveelheid ook zo huge, omdat een belangrijk deel de oude voorraad is van een tweede stripwinkel die hij en Mar van 1972 tot 1992 bezaten in Delft. Deze werd gerund door hun enige dochter. Helaas verkeerde dat pand op het laatst in zo’n slechte staat dat ze eruit moesten. Soms zou Bep willen dat hij toch in Delft gebleven was en de winkel in Schiedam had opgedoekt. “Deze stad is de laatste twintig jaar hard achteruit gegaan. Overal is leegstand.”

t-centrum-striphandel-schiedam-jerom-go-with-the-vlo

Genoeg exemplaren om de gaten in je Jerom-verzameling mee op te vullen.

porno-centrum-boekhandel-schiedam-go-with-the-vlo

Dit kaartspel prijkt nu op mijn dressoir. Ik schiet er nog steeds van in de lach.

posters-t-centrum-stripzaak-schiedam-go-with-the-vlo

Ook de vintage posters liggen hoog opgestapeld. Ik zou willen dat Bep ze boven in de winkel verkocht.

kuifje-centrum-boekhandel-schiedam-go-with-the-vlo

Kuifje ging mee met fotograaf Jan.

schiedam-stripzaak-t-centrum-danny-post-go-with-the-vlo

Dit is een kelder waarin ze mij een week mogen opsluiten. Wat zeg ik, een maand!

Terwijl we met zijn drieën verder rommelen, doet Bep mij een briljant kaartspel met pornofoto’s cadeau en geeft hij fotograaf Jan een Kuifje-poster uit 1976. Ik beken dat ik het best jammer vind dat Bep en Mar zo weinig mensen in hun schatkelder toelaten. Ik zou hier eeuwig willen wonen. “Ik zal ’s nadenken over de hoogte van je kostgeld,” knipoogt hij. Dan serieuzer: “Weet je wat het is? Ik ben enkele keren flink besodemieterd door mensen die ik hier beneden liet rondkijken. Die deden zich dan voor als gewone klanten, maar bleken in werkelijkheid handelaren te zijn. Heel uitgekookt namen ze alle uitverkochte titels mee. Ik had er geen erg in, ik onthoud ook niet alles, maar die albums bleken achteraf gezien een heleboel waard te zijn. Voor grof geld zijn ze doorverkocht. Het is totaal geen probleem wanneer iemand één exemplaar van zo’n titel koopt, zoals jij met dat album van Pierre Gibrat. Wanneer je echter vier exemplaren meepikt om er winst mee te maken, verbruid je het bij me. Dat vind ik zo brutaal. Daarom zeg ik nu: op een handjevol goede klanten na die ik al jaren ken en vertrouw, komt er niemand meer in.”

Totdat ze erbij neervallen
Terug in de winkel praten we nog een tijdje door. Bep en Mar tonen me dat ze nog heel ouderwets te werk gaan. “Alle bestellingen noteer ik in een schrijfmap,” aldus Mar. “Titel, nummer, uitgever, prijs.” Nooit gedacht: ik doe dit lekker op de computer? Twee felle ogen kijken me aan vanachter haar bril. “Néé. Ik hoef helemaal geen computer. Ik kèn er geen bal van. Ik heb er geen zin in. Dit gaat al jaren goed zo.” Bep zit een beetje op internet. “Ik zoek dingen op en krijg ook berichten van klanten, maar dat is het wel. We hebben geen website of zo.” Het is verder niet mogelijk om te pinnen. Ze accepteren alleen contant geld. “Al mogen vaste klanten het geld ook overmaken op onze rekening,” zegt Mar. “Daar doen we niet moeilijk over.”
Bep haalt grappige herinneringen op aan die keer dat hij twee jongens van een jaar of twintig betrapte op het stelen van sexboekjes. Bep ontpopte zich tot een levensgevaarlijke kickbokser. “Nadat ik eerst de ene jongen een stel goeie klappen had gegeven, trakteerde ik zijn maatje op een nekslag. Erna trapte ik ze de winkel uit. Aan de overkant gingen ze staan schelden joh.” Grijnzend: “Dat is al een hele tijd geleden hoor. Dat zou ik nu niet meer kunnen.”

bep-mar-boekhandel-centrum-schiedam-go-with-the-vlo

Laat je niet misleiden door zijn sympathieke uiterlijk. Dieven weten dat Bep stalen vuisten heeft.

boekhandel-t-centrum-schiedam-bep-mar-boekje-go-with-the-vlo

Het digitale tijdperk laat Mar eigenwijs aan zich voorbijgaan.

schiedam-centrum-bep-mar-boekhandel-go-with-the-vlo

Ook striptekenaar Martin Lodewijk is dol op deze twee markante Schiedammers.

t-centrum-stripzaak-schiedam-mar-vakantie-go-with-the-vlo

Voor vakanties hadden ze nooit veel tijd. Er moest hard gewerkt worden.

t-centrum-stripzaak-bep-mar-schiedam-go-with-the-vlo

Samen uit in de winkel, samen thuis. Het verveelt nooit.

boekhandel-centrum-schiedam-comics-go-with-the-vlo-2

Dat ’t Centrum nog maar heel lang mag blijven bestaan. Ga erheen, mensen. Echt bijzonder.

Wanneer ons gesprek ten einde loopt, keer ik toch nog even terug bij het onderwerp dat me zo bezighoudt. Stoppen is dus nooit op enig moment een optie geweest? Ze hadden in hun twilight years samen nog mooie verre reizen kunnen maken. “Reizen??? Alsjeblieft niet zeg,” reageert Mar. “Ik heb twee katten thuis. Nee, daar begin niet ik niet an.” Ze zijn sowieso nooit reislustige types geweest, stelt Bep. Hun winkel eist nu eenmaal zes dagen per week alle aandacht op. “Vroeger hadden we een caravan op een camping in Bergambacht. Daar gingen we in de weekenden naartoe, van zaterdagavond tot zondagavond of maandagmorgen. In de zomer waren we er altijd drie of vier weken terwijl mijn zus Ali dan de winkel overnam. Maar ja, zij is zoals gezegd dood. De caravan hebben we verkocht. Voor ons geen vakanties meer.”
Nee hoor, het leven van Bep en Mar is prima zo. Bep: “We kibbelen weleens, maar het is ook gezellig samen.” Mar: “En in de winkel heb je altijd aanspraak. We hebben trouwe klanten die regelmatig komen aanwaaien.” Er zitten hele bekende namen tussen. Martin Lodewijk, de tekenaar van Agent 327, is al jaren bevriend met het stel. Hij wipt soms langs op de zaterdag.
Bep en Mar gaan door totdat ze erbij neervallen, claimen ze. En als een van de twee eerder komt te overlijden? Gaat de ander dan door? Mar: “Dat weten we niet. Zo ver denken we niet.” Hun dochter heeft geen zin om de winkel over te nemen dus als Bep en Mar er niet meer zijn, houdt ook boekhandel ’t Centrum op te bestaan. Sentimenteel doet Bep daar niet over. “Als wij weg zijn, wordt er een grote uitverkoop gehouden en dat is het dan. Klaar.”

Die avond zie ik ze, terwijl ik onderweg ben naar de supermarkt, hun winkel afsluiten en naar huis lopen. Ik hoop vurig dat we nog een hele tijd van deze twee ‘striphelden’ mogen genieten.

Boekhandel ’t Centrum
Korte Singelstraat 20 b
3112 GB Schiedam
Tel. 010-4262584

 

bep-mar-boekhandel-schiedam-go-with-the-vlo

Ingebouwd tussen de duizenden stripavonturen. Hartstikke gezellig, vinden ze.

boekhandel-centrum-schiedam-guust-flater-comics-go-with-the-vlo

Ik moet altijd even gluren als ik langs hun etalage loop. Wat is er nieuw binnen?

blote-beursbabes-boekhandel-schiedam-go-with-the-vlo

Bep en Mar zijn een beetje stout gebleven. Blote beursbabes zijn nog steeds welkom in hun schappen.

kelder-centrum-schiedam-chaos-strips-go-with-the-vlo

Vraag het lief en misschien mag jij ook even beneden ronddwalen.

kelder-centrum-bep-mar-schiedam-go-with-the-vlo

Wat er na hun dood met de magische kelder zal gebeuren? Bep: “Een grote uitverkoop!”

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑