Vlo nieuws struikelstenen-go-with-the-vlo

Gepubliceerd op 3 april, 2017 door Danny Post

3

Echtpaar klaagt: geen Jodensteen voor onze deur

Een Amsterdams stel wil dat de struikelsteen voor hun deur verwijderd wordt. De twee zouden de constante confrontatie met het verleden emotioneel te belastend vinden. Ze stapten naar de rechter, maar deze actie zorgde voor een hoop woede. 

Bij mij om de hoek liggen ze ook: van die vierkante messing steentjes in het trottoir met daarop de namen van burgers uit onze buurt die werden weggevoerd tijdens de Tweede Wereldoorlog. ‘Hier woonde Abraham van Westerborg, geboren 1903. Gedeporteerd uit Westerbork, vermoord 28-2-1943 Auschwitz.’ En: ‘Hier woonde Leon Hijermans, geboren 1913. Gedeporteerd uit Westerbork, vermoord 2-4-1943 Sobibor.’ Struikelstenen worden ze genoemd en ze zijn het initiatief van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Twintig jaar geleden begon hij de ‘Stolpersteine’, zoals ze in het Duits heten (stolpern betekent struikelen), tussen de gewone straatstenen te plaatsen. Precies voor de huizen waar slachtoffers van de naziregime het laatst in vrijheid woonden voordat ze werden vermoord. De struikelstenen maakten zo veel los, dat ze binnen de kortste keren ook buiten Duitsland begonnen op te duiken. Inmiddels liggen er duizenden van zulke keitjes door heel Europa en hun aantal groeit nog iedere dag.

struikelsteen-auschwitz-abraham-van-westerborg-go-with-the-vlo

Abraham woonde bij mij om de hoek, op de Koemarkt in Schiedam. Hij werd slechts veertig jaar oud.

struikelstenen-familie-frank-oorlog-auschwitz-go-with-the-vlo-2

Een compleet gezin in de Boerhaavelaan in Schiedam. Uitgeroeid.

Gunter Demnig beschouwt de struikelstenen als monumentjes. Je ‘struikelt’ erover met je hoofd en je hart en je moet buigen om de tekst te lezen. Hij hoopt dat we hierdoor de slachtoffers en wat hen is aangedaan nooit vergeten. Zelf maak ik altijd even pas op de plaats wanneer ik ergens zo’n herdenkingssteentje zie. Ik lees de namen en jaartallen en probeer me een voorstelling te maken van deze mensen. Wie waren ze? Hoe zagen ze eruit? Wat voor soort leven leidden ze voordat ze met geweld uit hun vertrouwde omgeving werden weggerukt?
De struikelstenen in mijn buurt hebben voor mij een extra betekenis. Ik maak er een punt van om ze eens in de zoveel tijd opnieuw te lezen. Dit waren gewone mensen zoals ik en mijn buren. Ze liepen door dezelfde straten en woonden in dezelfde huizen. En toen plotseling… póef. Weg. De goudglimmende naamplaatjes herinneren me eraan hoe kostbaar onze vrijheid is.

Jodensteen des aanstoots
Niet overal worden de struikelstenen gewaardeerd. Een jong echtpaar uit het kakkersreservaat Oud-Zuid in Amsterdam stapte naar de rechter omdat het zich stoort aan de struikelsteen voor hun deur, las ik in Het Parool. Volgens de twee bewoners vormt de steen een onredelijke belasting voor hun privéleven en dat van hun kinderen. Tijdens een rechtszaak voor de voorzieningenrechter vertelden ze hoe zwaar ze het vinden om dagelijks te worden geconfronteerd met de brute deportatie en de moord op een voormalige bewoner van hun huis. Dit was een 51-jarige accountant die in februari 1945 de dood vond in Bergen-Belsen. Daarnaast voelen zij zich aangetast in hun privacy. Voorbijgangers zouden ‘indringend’ naar hun woning staren. Ook zou de steen de sfeer in de buurt vergallen, bepleitten ze.

max-koetsier-oorlog-struikelstenen-go-with-the-vlo-2

Hoogstraat Schiedam. Nog een heel gezin weg.

michiel-hijmans-oorlog-struikelstenen-2

Michiel en Marianne. Mijn handen jeukten bij het zien van de oneerbiedige plak kauwgum.

Het gebakkelei begon toen vrijmetselaar Jan Treffers in 2014 in Amsterdam vier stenen liet plaatsen voor Joodse ‘broeders’ uit zijn loge. Een van hen was de 51-jarige accountant die op het adres woonde van de klagers. Ze maakten onmiddellijk bezwaar. Het stadsdeelbestuur hoopte dat Treffers en het boze koppel met bemiddeling van ambtenaren tot een oplossing konden komen, maar dat mislukte. Onder meer stadsdeelbestuurder Sebastiaan Capel had een gesprek met de bewoners. “Ze zijn zéér emotioneel en willen dat de steen helemaal verwijderd wordt,” vertelde hij achteraf. “Omdat we begrepen dat steen bij hen veel losmaakte, hebben we hem verplaatst naar de stoeprand, zo ver mogelijk van de voordeur af. Maar verder kunnen we niet gaan: het idee is dat deze stenen voor de woning liggen. We kunnen hem niet verplaatsen naar de overkant, al was het maar omdat mensen daar er ook bezwaar tegen hadden.”

Boosheid tot in Israël
Ik kon er met mijn verstand niet bij toen ik het hoorde. Alsof de gemeente Amsterdam een reusachtige betonnen kubus voor hun huis parkeerde. Een struikelsteen is krap tien bij tien centimeter groot en hij ligt nu dus bij de stoeprand. Uit het zicht. Had het stel wellicht familieleden die door de nazi’s werden opgepakt en raakt het hen daarom zo? In het verleden maakte een man bijvoorbeeld met succes bewaar tegen de plaatsing van een struikelsteen voor zijn huis, omdat zijn vrouw in Auschwitz gezeten had. De steen werd toen naar het begin van hun straat verplaatst. Betrokkenen verzekerden echter dat zulke gevoelens in deze zaak geheel niet speelden. Maar wat het probleem dan wel was? De bewoners bleven halsstarrig zwijgen. Het zorgde voor een storm aan negatieve publiciteit. Zelfs in Israël spraken ze erover.

eva-van-dijk-struikelsteen-oorlog-go-with-the-vlo

Broersvest Schiedam. Moeder en dochter?

leon-hijermans-struikelsteen-go-with-the-vlo

Leons vlammetje doofde in Sobibor, maar voor de Schiedamse Passage flonkert zijn naam in goud.

Vandaag, maandag 3 april, kwamen de bewoners dan eindelijk met een verklaring. Ze staken hun juridische strijd. “Wij stoppen met de rechtszaak omdat we geschrokken zijn van de manier waarop dit in de publiciteit is gekomen en de misverstanden die hierdoor nu ontstaan. Door het overlijden van ons kind maakt een Stolpersteine, duidend op ons huis, te veel los. Sinds wij hier wonen, bewaren we een document met de handgeschreven naam van de gedeporteerde bewoner op een prominente plaats in ons huis ter nagedachtenis. Wij vinden de herdenking van alle slachtoffers van de Holocaust zeer belangrijk en doen dit ook blijvend en respectvol. Wij willen niemand kwetsen en vinden het zeer spijtig als dit gebeurd is.”

Voor sommige critici op social media klinkt de boetedoening als damage control achteraf. Waarom kwamen de bewoners hier niet eerder mee? Verder vinden ze de link tussen een gestorven kind en een Holocaust-slachtoffer erg vergezocht, hoe hard dit misschien ook klinkt. Jan Treffers vindt het in elk geval verstandig dat het echtpaar opgeeft. “Het laten rusten lijkt me de enige mogelijkheid om dit een plek te geven. Het was een strijd met alleen maar verliezers.”

 

auschwitz-kinderen-gaskamer-go-with-the-vlo

Op weg naar de gaskamer. Gelukkig zorgen de struikelstenen ervoor dat hun namen nooit vergeten worden.

auschwitz-kamp-gevangen-go-with-the-vlo

Auschwitz, Sobibor, zulke plekken zijn in mijn buurtje nooit ver weg. Goed om er soms bij stil te staan.

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



3 Responses to Echtpaar klaagt: geen Jodensteen voor onze deur

  1. Tonia says:

    Zoveel leed voor die omgekomen mensen…..een steen van goud is een klein gebaar.
    Hun naam in goud om dit nooit te vergeten……een mooi gebaar.
    Die mensen laten wel erg hun hoofd hangen…….ze kijken dus altijd naar beneden.
    Die struikelsteentjes….is wel het minste wat we kunnen doen om deze mensen te herinneren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑