#tbt nederland-in-kleur-1907-1935-go-with-the-vlo-2

Gepubliceerd op 10 november, 2016 door Danny Post

0

Vroeger wordt nu: Nederland in kleur 1907-1935

Nederland in kleur 1907-1935 is een boeiend boek vol met kleurenfoto’s uit het begin van de twintigste eeuw. Op deze Throwback Thursday struinen we door ons land in de jaren tien, twintig en dertig. De dorpen en steden waren veel minder somber dan je denkt.

De boeken met vroege kleurenfoto’s blijven maar komen. Het lijkt wel alsof uitgevers elkaar continu de loef proberen af te steken. Nóg ouder, nóg obscuurder, nóg verbluffender. Telkens wanneer je denkt dat je alles wel gezien hebt, verschijnt er een boek dat je weer steil achterover doet slaan. Nederland in kleur 1907-1935 van Hans Rooseboom en Ileen Montijn is zo’n pareltje. In dit boek vind je honderd autochromes die voor de Tweede Wereldoorlog in ons land zijn gemaakt. De foto’s van spelende kinderen op het Noordzeestrand, vissers in klederdracht, boeren op het platteland en steden als Amsterdam, Hoorn, Deventer, Utrecht, Rotterdam en Dordrecht geven een geheel nieuw beeld van die periode. Minder grauw, minder grijs. Vol kleur en zonlicht. Het verleden komt verrassend dichtbij en je beseft je dat wij eigenlijk helemaal niet zoveel verschillen van de mensen op de foto’s. Alleen de kleding is anders.

Dordrecht Grote Kerk 1916 go with the vlo

De Grote Kerk en Nieuwe Haven in Dordrecht, 1916. Alsof het gisteren was. (Rijksmuseum)

Fietsenstalling Noordzeestrand go with the vlo

Fietsenstalling aan het Noordzeestrand. Wat een kneuterige gezelligheid. (Rijksmuseum)

Romavrouw Oude Gracht Utrecht

Romavrouw bij de Oude Gracht en Sint-Augustinuskerk in Utrecht. Net een schilderij. (Rijksmuseum)

nederland-in-kleur-1907-1935-go-with-the-vlo

Kinderen op het Noordzeestrand en Volendammer palingventer. (Rijksmuseum/Stadsarchief Amsterdam)

Haven Volendam 1916 go with the vlo

Haven van Volendam, circa 1916. Toen er nog geen touringcars met toeristen waren. (Rijksmuseum)

Dorpsgezicht 1913 go with the vlo

Dorpsgezicht, 1913. Honderd jaar geleden was het maken van een foto nog een happening. (Rijksmuseum)

oudeschans-montelbaanstoren-amsterdam-go-with-the-vlo

Oudeschans en Montelbaanstoren in Amsterdam. Wat een stilte… (Stadsarchief Amsterdam)

Autochromes waren glasplaten met ertussen aardappelzetmeelbolletjes die het beeld ‘vingen’. Ze werden in 1907 geïntroduceerd door de Franse broers Auguste en Louis Lumière en boden mensen eindelijk de kans om kleurenfoto’s te maken. Eerder was er wel geëxperimenteerd met andere technieken, maar die bleken vaak omslachtig en brachten een hoop geklungel met zich mee. Hoewel autochromes geliefd waren, waren ze ook duur en kwetsbaar. Daarom zijn ze nu zo zeldzaam. Weinig mensen hadden het geld om ze te kopen en er zijn er later ook veel kapotgevallen of simpelweg vergaan. Autochromes waren verder vooral leuk voor amateurs. Omdat je er geen reproducties van kon maken, lieten beroepsfotografen ze links liggen. Bovendien was de populariteit van de autochromes van korte duur. Toen de kleurenfilm in de jaren dertig zijn intrede deed, was het snel afgelopen met die kwetsbare glasplaten. Naar schatting zijn er in openbare Nederlandse collecties – archieven en musea – een schamele 1.500 autochromes bewaard gebleven. Zoveel selfies maakt Kim Kardashian nu in één week.

Mag ik hier voor altijd blijven?
Voor Nederland in kleur 1907-1935 selecteerden historica Ileen Montijn en Hans Rooseboom, die bij het Rijksmuseum werkt als conservator fotografie, de allermooiste autochromes. Ze zijn gemaakt door onder meer Jacob Olie jr., Jan Zeegers, Emile van Waegeningh en Leendert Blok. Wat opvalt, zijn de zachte kleuren. De foto’s zijn net dromerige schilderijtjes. In het boek schrijft Ileen: “Er is een ding dat wij, naar autochromes turend met onze gulzige ogen, onvoldoende beseffen. Het is dat de kleurige beelden voor het beschaafde publiek van toen, gewend aan foto’s in zwart-wit, ook iets choquerends hadden. Niet toevallig zijn de meeste autochromes behoorlijk gedempt van tint. Voor echt felle kleuren zal het procedé zich misschien niet geleend hebben, maar het is duidelijk dat dat ook niet werd nagestreefd, integendeel. De kleur geel is bijvoorbeeld uitgesproken zeldzaam.” Schreeuwerige kleuren werden als vulgair beschouwd. Dat uitte zich ook in de mode van die tijd: lichte tinten waren favoriet.

Familie Kes Volendam 1923 go with the vlo

De familie Kes uit Volendam, circa 1923. Die lange belichtingstijd viel niet altijd mee. (Rijksmuseum)

Jacob Olie thuis in Utrecht go with the vlo

Fotograaf Jacob Olie en vrienden thuis, Wilhelminapark 47 in Utrecht. Rond 1909. (Rijksmuseum)

nederland-in-kleur-autochrome-go-with-the-vlo

Drie kinderen met tennisrackets en zonder mobiele telefoons. (Rijksmuseum)

hoorn-markt-go-with-the-vlo

Gezicht op de markt van Hoorn. Straatjochies slaan de fotograaf nieuwsgierig gade. (Rijksmuseum)

grote-kerkhof-deventer-1920-go-with-the-vlo

Grote Kerkhof en de voormalige Mariakerk in Deventer, circa 1920. (Universiteitsbibliotheek Leiden)

rotterdam-kolk-1920-go-with-the-vlo

Kolk in Rotterdam, circa 1920. Hier staat nu de Centrale Bibliotheek. (Universiteitsbibliotheek Leiden)

Rechter Rottekade in Rotterdam 1915 go with the vlo

Schuiten met bloemen aan de Rechter Rottekade in Rotterdam, 1915. (Rijksmuseum)

Wat mij zo aantrekt aan de autochromes is de rust die ze uitstralen. Er zijn op de foto’s nauwelijks reclameborden te bespeuren, geen auto’s, de straten zijn grotendeels verlaten en de mensen die je wel ziet, kijken je kalm aan. Dat laatste is deels te wijten aan de belichtingstijd van een autochrome die zestig keer (!) zo lang was als die van een gewone zwart-witplaat. Mensen moesten dus héél stil blijven staan indien ze niet als een geest op de foto wilden staan. Maar toch, je kunt je niet aan de indruk onttrekken dat Nederland toen stukken minder opgefokt was. Voor Rotterdammers is dit boek alleen al de moeite van het kopen waard vanwege de twee prachtige kleurenfoto’s van het vooroorlogse Rotterdam. Ik had de sfeerplaatjes van de later platgebombardeerde Kolk en Rechter Rottekade nog niet eerder gezien. En dat brengt me gelijk bij mijn enige puntje van kritiek: waarom is het formaat van Nederland in kleur 1907-1935 zo bescheiden gehouden? Het is een van de kleinste fotoboeken die ik in tijden gezien heb. Deze betoverende beelden verdienen het om veel groter afgedrukt te worden, zodat je er als lezer echt in kunt verdwijnen. Om vervolgens nooit meer terug te keren.

Nederland in kleur 1907-1935
Hans Rooseboom en Ileen Montijn
Uitgeverij Bas Lubberhuizen
ISBN 978 90 593 7467 6
Prijs: € 19,99
nieuwamsterdam.nl

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑