...

#tbt

Gepubliceerd op 5 mei, 2016 door Danny Post

3

Zeilen om de oorlog te vergeten

Deze dagen staan we weer stil bij de Tweede Wereldoorlog. Op de VerzamelaarsJaarbeurs vond ik een fotoalbum dat me terugvoerde naar die donkere periode. In 1944 ontvluchtte een groep jongeren het geweld door met elkaar te gaan zeilen. “Na een winter met oorlogsellende en ziekten besef je nog hoe het leven de moeite waard is.”

Bijna drie weken geleden zeilden ze mijn leven binnen tijdens de VerzamelaarsJaarbeurs: Tonny Hoolboom, Anneke E. Dekker, Wim Bruyn, Tom Horentsma, Jet Sanders, Jan van der Wilde, Heleen Hofstede, Anneke Schouten, Katinka Abas, Wim Vos, Luc, Diet, Piet, Bjintze, Meke, Roelf en nog een stel anderen waarvan ik de namen niet kan ontcijferen. Sindsdien laten ze me niet los. Wie waren deze jongeren die de hoofdrol spelen in een fotoalbum uit 1944 dat ik bij toeval ontdekte tussen allerlei oude foto’s? En waarom vond niemand uit hun families het de moeite waard om het album te bewaren? Of raakte het wellicht per ongeluk zoek?

Zeilen oorlog go with the vlo

Hoe belandde dit intrigerende album op de VerzamelaarsJaarbeurs? Géén idee.

Zeilen oorlog go with the vlo 6

Alle waterratten verzamelen! De foto is wat wazig, maar misschien herken je iemand uit jouw familie?

Zeilen oorlog go with the vlo 24

In de Friese natuur leken de nazi’s en hun bloederige oorlogsmachine heel ver weg.

Zeilen oorlog go with the vlo 9x

De mannen konden dan wel denken dat ze heer en meester waren, maar kapitein Truus wist beter.

Zeilen oorlog go with the vlo 2

Enkele namen. Staat die van jouw oma of opa er toevallig tussen?

Hoe dan ook, ik ben blij dat ik het kocht. Dit album, dat je beter een geïllustreerd dagboek kunt noemen vanwege alle notities bij de foto’s, vormt een unieke herinnering aan enkele zeiltochten die de jongeren met elkaar maakten in wat zo ongeveer het zwaarste jaar uit de Tweede Wereldoorlog was. Hoewel een geallieerde overwinning dichtbij was, zuchtte Europa erger dan ooit onder het schrikbewind van de nazi’s. Mensen werden voor het minste geringste opgepakt en vermoord, Auschwitz beleefde een recordjaar wat het ‘verwerken’ van de Joden betreft en de voedselschaarste (die tot een hoogtepunt zou komen tijdens de Hongerwinter van 1944-1945) was ongekend. Terwijl overal om hen de wereld in brand stond, vluchtten de jongeren het water op om alle ontberingen te vergeten. Al was het dan maar voor heel even.

Het helende water
Het met veel liefde samengestelde fotoalbum doet verslag van een aantal zeiltochten in april/mei bij Aalsmeer en Loosdrecht en een zeilkamp dat plaatsvond van 16 tot en met 27 juni 1944 in het Friese Grouw. Van wie het album was, wordt nooit echt duidelijk. De anekdotes, versjes en andere aantekeningen op de pagina’s zijn afkomstig van verschillende personen. Wel heb ik, gelet op het uniforme handschrift, het idee dat één persoon – Anneke Dekker? – de meeste dingen opschreef en soms kopieerde uit een groter logboek. Op de pagina die voorafgaat aan het Aalsmeer-gedeelte staat bijvoorbeeld ‘Fragmenten uit het logboek van de U en De Slons‘, waarbij de U en De Slons de namen zijn van twee van hun zeilschepen. Maar van wie de woorden ook zijn, ze ontroeren. Het zeilen werkte echt helend voor deze jonge mensen.

Zeilen oorlog go with the vlo 14

En toen beseften ze weer: ik wil leven. Óverleven.

Zeilen oorlog go with the vlo 21

Honden aan de lijn, maar de zeilers lieten de touwtjes vieren.

Zeilen oorlog go with the vlo 22

Dat er nog een afschuwelijke hongerwinter aankwam, wisten ze op dit moment gelukkig niet.

Oorlog zeilen go with the vlo 34

Zeilend met de wind in hun rug zagen de jongeren de toekomst weer zonnig in. Heel even dan.

Zeilen oorlog go with the vlo 18

Terwijl over Europa een storm raasde, heerste op het water slechts stilte.

Zeilen oorlog go with the vlo 32

Ieder mooi moment werd in een keurig handschrift vastgelegd.

Over het weekend van 29 april tot 1 mei zegt Meke: “Beseft, na een winter met oorlogsellende en ziekten, hoe ’t leven nog de moeite waard is. Hoe je niet alleen in de natuur, maar ook in jezelf de vernieuwing voelt voltrekken, hoe je weer ‘fighting spirit’ krijgt! Dit meesterlijk weekend (is) één groot aandeel daarin geweest.” Anneke: “Living is laughing; and its fun is sailing.” Datzelfde weekend staat centraal in een passage met de titel Moon-Indigo, Aalsmeer 30-4-’44. Iemand (weer Anneke?) mijmert tijdens een avond waarop ze haast geruisloos over de waterplas glijden: “We liggen ingepakt in wollen dekens op de banken te genieten – voelen ons bevrijd. God, wat is het mooi te kunnen leven – zulke momenten vergoeden veel. Soms even pijn om het contrast: hier vrede, weldadige rust. Ginds, en niet zo heel veel verder, woedt de oorlog.”

Tussen droom en gevaar
“De maan schittert nu hoog aan de hemel – fel en fel weerspiegeld naast de boot, je zoudt hem haast kunnen pakken,” vervolgt de tekst. “Ondoorgrondelijk is het diep blauw waaruit hij opblinkt. Indigo? Naar beneden toe wordt het blauw lichter, tot het links van het grootzeil uitvloeit in een egaal grijzige lucht, in de verte gescheiden van het wateroppervlak door de wazige contouren van Aalsmeer. Van de kant af lichten vensters op en ook vanuit het water, dat lak heeft aan conventie en olijk de wereld op z’n kop zet. Af en toe mensenstemmen, luidruchtig, en verder het gekwinkeleer van vele, vele vogels. Je Veux Rêver, zingt Lys Gauty (Franse diva, klik op het geluidsfragment om de sfeer van die avond op te roepen) in de kajuit, maar we snoeren haar de mond – hebben haar niet nodig om te dromen, want is het leven zo geen sprookje?”

Zeilen oorlog go with the vlo 26

Genieten, genieten, genieten. De zon kuste de vermoeide lichamen wakker.

Zeilen oorlog go with the vlo 11x

Loodrecht op de golven. Ahum.

Zeilen oorlog go with the vlo 17

Rol dan, rol dan, watergolven, rol en bruis om ’t oude Grouw!

Zeilen oorlog go with the vlo 1944

Zwemkleding was in 1944 vaak nog van wol en dat zoog het halve meer op als je een duik nam.

Zeilen oorlog go with the vlo 31

“Een angstig avontuurlijke nacht.” Gelukkig werden ze op tijd gered.

De zeiltochten blijken niet altijd zonder gevaar. Een cryptische tekst beschrijft “een angstig avontuurlijke nacht” die ze beleven. De waterratten lopen in het pikkedonker vast met hun boot en worden op het nippertje gered. Grappend, maar voelbaar opgelucht: “Hierbij mijn oprechte hulde en dank aan de reddingsbrigade bestaande uit: 1. de pikhaak, 2. de roeiboot, 3. de wolkendekens, 4. Jaap, die ons ontdekte en los porde, 5. Jan, die ons moed insprak, 6. Katinka, die soep kookte en aardappelen bakte. J. de koupiet, die ons middenin de nacht in haar keuken bij het vuur liet zitten om te bekomen van de doorgestane angsten.”

Nat clownspak
Maar er wordt vooral veel gelachen. Gedurende een van de tochten wordt Bram in het water geduwd en daar baalt hij tot vermaak van zijn vrienden flink van. Hij was net zo lekker aan het paffen. Naast een foto van de drijfnatte “waterphilosoof” staat er: “Nou is m’n pijp uitgegaan (eigenlijk zei hij: ‘Hééé – goddomme nou is m’n pijp uit!’). Bram wordt na het onvrijwillige bad weer aan boord gehesen hetgeen trouwens niet meeviel.” En wanneer ze zich op het Bergumermeer met veel teveel mensen in een boot proppen, wordt er droogjes opgemerkt: “16 man in één schouw is wel wat nauw.” Je begrijpt als lezer gewoon hoe ont-zet-tend nodig het voor deze mensen was om even de clown uit te hangen en zich jong te voelen. Vrij te zijn. Over elke zonnige foto hangt de schaduw van die vervloekte oorlog, maar ze zeilden vrolijk door.

Zeilen oorlog go with the vlo 29x

Plons! Bram en zijn pijp gingen kopje onder.

Zeilen oorlog go with the vlo 23x

Volle, melige bak. Er was altijd ruimte in de boot voor nóg een zeiler.

Zeilen oorlog go with the vlo 28

Ook aan land werd er volop gedold.

Zeilen oorlog go with the vlo 27

Welk team de grootste spierballen had? Het fotoalbum vermeldt het helaas niet.

Zeilen oorlog go with the vlo 16

Zelfs het routekaartje van de Friese zeiltocht werd bewaard en ingeplakt.

Zeilen oorlog go with the vlo 8

Piloot Luc was blij dat hij af en toe een paar dagen lol kon trappen.

Zeiler Luc (Lucas) geniet met volle teugen van hun tochten. “Zon om bruin te branden, wind om te gaan zeilen en honger om weer terug te komen, de vloer om op te slapen, eilandjes om aan de grond te lopen, de U en De Slons om te hozen, maan om op de steiger te wandelen, grammofoonplaten die nooit duizelig werden, zoete zeilnaalden om over te kankeren en het Blauwe Anker (jachthaven in Loosdrecht?) om van alles de schuld te geven!”

Oproep: ken jij deze mensen?
Luc is de enige van het stel bij wie een beroep achter zijn naam staat: hij was piloot. Van zijn vrienden en vriendinnen wordt nooit bekend wat ze in het dagelijks leven deden. Werkten ze ook al? Studeerden ze nog? Ik heb het hele album uitgeplozen en me door het soms microscopisch kleine handschrift geworsteld, maar geen antwoorden gekregen. Ik kan ook niet met zekerheid zeggen waar de zeilers vandaan kwamen, al vermoed ik dat ze ergens in Noord-Holland woonden, in de buurt van Aalsmeer of mogelijk zelfs in Amsterdam. De duidelijkste aanwijzing hiervoor zijn een paar zinnen van zeiler Tom Horentsma. Hij schrijft onder een kaart van jachthaven de Nieuwe Meer in Aalsmeer: “Op het ietwat regenachtige einde van een glorieuze zeildag, terwijl ik er schijnbaar over pieker of ik vanavond dan wel morgenochtend naar Mokum zal fietsen, bepeins ik in werkelijkheid: Ik heb me misschien wat gek aangesteld, maar dat kwam omdat ik me zo bijzonder thuis voelde (waarin nu ook weer geen hatelijkheid is).”

Zeilen oorlog Aalsmeer go with the vlo

Waren sommige zeilers afkomstig uit Amsterdam? Het lijkt er wel op.

Oorlog zeilen go with the vlo 33

Mijn favoriete foto uit het album. Wat een gezellig cluppie.

Zeilen oorlog go with the vlo 12

Deze oudere man duikt ook op in de foto’s. Logeerden ze bij hem?

Zeilen oorlog go with the vlo 25

Zou Bjintze nog leven?

Oorlog zeilen go with the vlo 18

Het liefst zeilden ze nooit meer terug.

Ik hoop dat iemand meer weet van de mensen op de foto’s en contact met me opneemt. Ik zou het verschrikkelijk leuk vinden om de ontbrekende puzzelstukjes van dit oorlogsverhaal op hun plaats te kunnen leggen. Voor nu laat ik je achter met de optimistische woorden van Jan van der Wilde, een ander lid van de groep. Ze zijn het bewijs van de kracht van vriendschap én zeilen in woelige tijden: “Dat zelfs bij kou en druppelmist een vrolijk hart zich niet vergist en steeds toch weer de zonne ziet. Al schijnt-ie niet, al schijnt-ie niet! Van Pierewiet en Pierewiet klinkt nu ons kloek refrein. Het is op aard’ zo kwaad nog niet zolang er zeilers zijn!!!”

Heb je meer informatie over Tonny Hoolboom, Anneke E. Dekker, Wim Bruyn, Tom Horentsma, Jet Sanders, Jan van der Wilde, Heleen Hofstede, Anneke Schouten, Katinka Abas, Wim Vos, Luc, Diet, Piet, Bjintze, Meke, Roelf of herken je iemand anders? Mail me dan: info@gowiththevlo.nl.

 

Zeilen oorlog go with the vlo 3

Zing mee uit volle borst!

Zeilen oorlog go with the vlo 20

Aalsmeer was een vertrouwd vertrekpunt voor deze rebellencub.

Zeilen oorlog Grouw go with the vlo

Het idyllische Grouw. Wind, water en de gezonde geur van koeienmest.

Oorlog zeilen go with the vlo boot

Zeilvriendjes voor altijd.

Zeilen oorlog go with the vlo 38

Pack up your troubles en lach, lach, lach.

Zeilen oorlog go with the vlo 42

Nog een paar namen. Sterkte bij het ontcijferen!

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



3 Responses to Zeilen om de oorlog te vergeten

  1. Simon says:

    Mooi verhaal.

    Wat betreft de namen: heb je al gegoogled? Grote kans dat de Wim Bruyn van het fotoalbum is: https://nl.wikipedia.org/wiki/Wim_Bruyn. Qua plaats en leeftijd zou het goed kunnen kloppen.

    En hier Katinka: http://www.cbgfamilienamen.nl/nfb/vt47.php?naam=Abas . Klopt qua leeftijd en ze komt inderdaad uit Amsterdam.

    Tonny zat een paar jaar later op hockey in Delft, lijkt het: http://www.historie-dshc.nl/1946_1950/1948_1949.htm

    Daarmee zijn nog niet alle vragen beantwoord, maar het geeft in ieder geval een paar aanknopingspunten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑