...

Vlo lit Boeken Tweede Wereldoorlog Cocky De laatste trein naar vrijheid Nu ik je nooit meer zie go with the vlo

Gepubliceerd op 5 mei, 2020 door Danny Post

0

75 jaar vrijheid: enkele goede oorlogsboeken

Elk jaar rond deze tijd lees ik een hoop boeken over de Tweede Wereldoorlog. Nu zelfs extra veel, omdat we precies 75 jaar vrijheid vieren. Drie titels die ik iedereen kan aanbevelen.

Foto’s: Boekerij, HarperCollins Holland, Nationaal Archief/Ron Kroon, NIOD, Stadsarchief Rotterdam, Uitgeverij Marmer, Wikipedia

De laatste trein naar vrijheid – Meg Waite Clayton
In het kort: Truus Wijsmuller-Meijer (1896-1978) is een van onze grootste verzetshelden. Kort voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog redde ze ruim tienduizend kinderen uit de door de nazi’s bezette gebieden. Haar vastberadenheid en moed waren legendarisch en dwongen zelfs bij de nazi’s respect af. ‘Tante Truus’, zoals ze meestal werd genoemd, kreeg na de oorlog van Yad Vashem de eretitel Rechtvaardige onder de Volkeren, maar gek genoeg bleef ze relatief onbekend. Waarschijnlijk deels vanwege haar bescheidenheid. Ze benadrukte ook altijd dat ze de Kindertransporten niet in haar eentje regelde. De Amerikaanse schrijfster Meg Waite Clayton raakte zo geboeid door de heldhaftige Truus dat ze deze roman aan haar wijdde. Op knappe wijze verweeft ze ware gebeurtenissen met de fictieve belevenissen van de Joodse kinderen Stephan en Žofie-Helene uit Wenen. Het boek is inmiddels een bestseller.

De laatste trein naar vrijheid Meg Waite Clayton kindertransport go with the vlo

Truus Wijsmuller-Meijer is het bewijs dat één persoon het verschil kan maken.

Kindertransport beeld Hoek van Holland go with the vlo

Het Kindermonument aan de Koningin Emmaboulevard in Hoek van Holland.

Waarom een must-read? Meg Waite Clayton twijfelde er lang over of zij als niet-Joodse wel de juiste persoon was om het verhaal van de Kindertransporten op papier te zetten. Gelukkig heeft ze het uiteindelijk toch gedaan. De laatste trein naar vrijheid is een spannende roman die nergens vervalt in sensatie. Het boek is opgedeeld in twee verhaallijnen die laat samenkomen. Aan de ene kant heb je tante Truus die zich steeds fanatieker inzet om zoveel mogelijk Joodse kinderen te redden en aan de andere kant zijn daar Stephan en zijn beste vriendin Žofie-Helene die in hun woonplaats Wenen steeds verder in het nauw gedreven worden. De ondergang van Stephans rijke, invloedrijke familie laat je niet onberoerd. Stukje bij beetje wordt alles van ze afgepakt. Ronduit slikken is het hoofdstuk waarin Stephans doodzieke ‘Mutti’ hem en zijn jongere broertje dwingt om op de trein naar veiligheid te stappen. In simpele zinnen wordt een afscheid geschetst dat voor altijd zal zijn. Het is iets wat geen ouder ooit hoopt mee te maken. 

Truus Wijsmuller-Meijer Adolf Eichmann kindertransport Joden oorlog go with the vlo

Deze struise tante liet zich niet intimideren door Adolf Eichmann. Ze ging er als een stoomwals overheen.

Documentaire Truus Wijsmuller-Meijer Joodse kinderen oorlog verzet go with the vlo

Onlangs zond NPO2 de documentaire De kinderen van Truus uit. Gemist? Kijk hem online terug.

Een andere memorabele passage is de ontmoeting tussen Truus en de gevreesde SS’er Adolf Eichmann. Wanneer Groot-Brittannië aangeeft Joodse kinderen uit het Duitse Rijk toe te laten, dramt Truus kalmpjes net zo lang door totdat ze toestemming van hem krijgt om er honderden uit Wenen mee te nemen. Het is een ontmoeting die daadwerkelijk plaatsvond. Iets minder realistisch vond ik het dat Truus haar man Joop toezegt om als ontbijt een lekker broodje kroket te maken. Ik ben zeer benieuwd waarom de Amerikaanse schrijfster denkt dat we in Holland de dag friturend beginnen. Maar dat is het enige smetje. Het is een schitterend boek dat ik zeker nog eens zal herlezen. De overlevenden van de Kindertransporten zeggen dat het de werkelijkheid dicht benadert. Voor Meg Waite Clayton is dat het grootste compliment: “Een overlevende vertelde dat ik zijn verhaal recht had aangedaan. Dat zal ik nooit vergeten.”

De laatste trein naar vrijheid
Meg Waite Clayton
HarperCollins Holland
ISBN 978 94 0270 481 5
Prijs: € 21,99
harpercollins.nl

 

Cocky, Verzetsheldin uit Rotterdam – Michael Barzilaij
In het kort: In 2014 keek Michael Barzilaij naar een reportage van RTV Rijnmond over de Amerikaanse piloot James Keeffe die in de Tweede Wereldoorlog ondergedoken zat in Rotterdam. Zijn zoon had de memoires van zijn vader gebundeld in het boek Two Gold Coins and a Prayer en was in Rotterdam om de onderduikadressen van zijn vader met eigen ogen te zien. Tot Michaels verbazing bezocht de Amerikaan ook Breitnerstraat 60b, waar zijn grootouders Cocky en Anton Sanders in de oorlog hadden gewoond. Wat bleek: zij hadden Jim in 1944 enkele maanden onderdak verschaft. In de woning zat zelfs een geheime kamer (die door de huidige bewoonster gelukkig nog intact gehouden is). Nieuwsgierig geworden dook Michael in het verleden van zijn grootouders. Hij pluisde archieven uit, las talloze oude brieven en documenten, interviewde verschillende familieleden en andere betrokkenen en ontdekte dat oma en opa Sanders een belangrijke rol speelden binnen het Rotterdamse verzet.

Cocky en Anton Sanders hadden een kleermakerij in hartje Rotterdam. Ze vormden een chique en stoer stel.

Cocky verzetsheldin uit Rotterdam oorlog Jim Keeffe go with the vlo

De negentienjarige piloot luitenant James Keeffe in een B-24 Liberator-bommenwerper, 1942.

Waarom een must-read? Michael brengt met dit boek een mooi en pakkend eerbetoon aan zijn grootouders. In het bijzonder aan oma Cocky. Als kenner werd ik aanvankelijk afgeleid door enkele historische uitglijertjes aan het begin – zo worden in de eerste hoofdstukken over het bombardement op Rotterdam de Zeevischmarkt en het postkantoor aan de Blaak genoemd, twee gebouwen die in mei 1940 al lang niet meer bestonden – maar erna zat ik er helemaal in. Hoewel Cocky en Anton begin jaren negentig overleden en dus zelf helaas niets meer konden vertellen, weet Michael hun avontuurlijke oorlogsjaren heel levendig te reconstrueren. Je leest over hun banden met bekende en soms notoire verzetsfiguren, de aanslagen op Duitsers en nazi-sympathisanten, de belevenissen van Cocky die als fietskoerierster in het geniep voedsel en valse persoonsbewijzen rondbracht, de vele mensen die ze hielpen onderduiken en hoe de twee op 5 december 1944 verraden werden en door het oog van de naald kropen.

Cocky verzetsheldin uit Rotterdam Breitnerstraat oorlog go with the vlo

Het koppel tijdens hun huwelijksdag in 1941 en op het balkon van hun woning in de Breitnerstraat.

Cocky verzetsheldin uit Rotterdam Michael Barzilaij go with the vlo

Michael Barzilaij (hier als baby op schoot bij Cocky, 1970) ontdekte vele nieuwe feiten over zijn oma.

De verhalen zorgden ervoor dat ik nu ook de boeken Two Gold Coins and a Prayer en De laffe moord op ‘Kitty’ van der Have, over een knappe koerierster die kort na de bevrijding op gruwelijke wijze werd vermoord door verzetscollega’s, wil lezen. Sowieso zou ik meer willen weten over alle mensen, goed en fout, die bij Cocky en Anton in de Breitnerstraat woonden. Alleen al de passage over een getrouwde buurvrouw die haar gezin verliet voor de bij haar ondergedoken Joodse kunstschilder Hartog Beem en met hem vergast werd in het helse kamp Sobibór, vraagt om een vervolg. Heb ik nog wel één dingetje: deze biografie heet Cocky, Verzetsheldin uit Rotterdam, terwijl dit het verhaal is van Cocky én Anton. Tussen de regels door merk je dat kleermaker Anton niet lekker lag binnen de familie (begin jaren tachtig werd het contact met hem zelfs geheel verbroken, zo staat er in het nawoord), maar wonderlijk blijft het wel.

Cocky, Verzetsheldin uit Rotterdam
Michael Barzilaij
Boekerij
ISBN 978 90 225 8917 5
Prijs: € 20,00
boekerij.nl

 

Nu ik je nooit meer zie – Jeroen Kuypers
In het kort: Leon en Vera Teitelbaum worden in 1936 door hun Oostenrijkse familie naar Rotterdam gestuurd. Hun vader Chaim, fabrikant van porselein, voelt al voor de Anschluss dat er voor Joden geen plaats meer is in Oostenrijk. Eenmaal aangekomen in de Maasstad moeten de twee een heel nieuw bestaan opbouwen. Vera gaat aan de slag als secretaresse bij de hypermoderne Bijenkorf en wordt verliefd op de rijke, flamboyante reclameman Hugo Barton. Leon werkt als graveur in de deftige serviezenspeciaalzaak Jungerhans en probeert het tegelijkertijd te maken als kunstschilder, zijn grote droom. Helaas komt de oorlog ook in Rotterdam steeds dichterbij. Vera merkt dat haar afkomst als een muur tussen haar en Hugo in staat en de eigenzinnige Leon raakt betrokken bij een complot van kunstvervalsing en zet hun bestaanszekerheid op het spel met zijn communistische sympathieën. Wanneer in 1940 de eerste bommen op Rotterdam vallen, staan broer en zus voor onmogelijke keuzes.

Jeroen Kuypers Nu ik je nooit meer zie Rotterdam bombardement oorlog go with the vlo

Jeroen Kuypers laat het vooroorlogse Rotterdam voor even herrijzen. Prachtig.

Bijenkorf Rotterdam Dudok 1931 Nu ik je nooit meer zie go with the vlo

Als Vera op het dakterras van de oude Bijenkorf luncht, wil je het liefst bij haar aanschuiven. Weemoed!

Waarom een must-read? Ik spring altijd een gat in de lucht wanneer een schrijver het vooroorlogse Rotterdam en het bombardement (op 14 mei aanstaande is het tachtig jaar geleden) gebruikt als decor voor een roman. Zulke romans zijn er namelijk veel te weinig. Opmerkelijk, want de prachtige oude stad en de vernietiging ervan lenen zich bij uitstek voor een meeslepende roman. In 2015 deed Simone van der Vlugt al eens een poging met De lege stad en hoewel ik daarvan ook genoot, is Nu ik je nooit meer zie op alle vlakken superieur. Het is beter geschreven, de personages zijn beter uitgewerkt en Jeroen Kuypers, behalve schrijver ook historicus, heeft zijn huiswerk grondig gedaan. Van de morsige kroeg aan de Goudsesingel waar Leon een kopstoot bestelt bij de tandeloze uitbaatster tot de bedrijvigheid van de oude Bijenkorf (ontworpen door architect Dudok en destijds het modernste warenhuis van Europa) je waant je werkelijk in het vooroorlogse Rotterdam.

Nu ik je nooit meer zie Jeroen Kuypers oud-Rotterdam go with the vlo

Leon gaat aan de slag bij porseleinwinkel Jungerhans (links). Het pand ging in vlammen op.

Nu ik je nooit meer zie Bijenkorf Rotterdam bombardement 1940 go with the vlo

De Bijenkorf van Dudok werd na het bombardement deels hersteld. Eind jaren vijftig volgde alsnog de sloop.

De dreigende sfeer van de late jaren dertig wordt al even treffend opgewekt. Vera en Leon kunnen vluchten wat ze willen, het nazi-net rond hen begint zich te sluiten. Het zijn vooral de kleinere scènes die blijven hangen. Zoals de passage waarin een NSB’er niet wil dat Leon zijn servies beschildert. Zo grof, zo vernederend. De wetenschap dat alles om Vera en Leon uiteindelijk in vlammen zal opgaan, maakt het des te beklemmender. Hoe loopt dit af? Weten ze op tijd te ontkomen wanneer de nazi’s ons land binnenvallen? Ik voorspel dat je bij het laatste hoofdstuk een traantje zult laten. Het deed me een beetje denken aan het einde van De nachtegaal van Kristin Hannah, een andere oorlogsroman die ik verslonden heb. Ik baalde dat ik Nu ik je nooit meer zie zo snel uit had. De 345 pagina’s vlogen voorbij. Tip: Jeroen Kuypers schreef onder het pseudoniem Roel Thijssen nog diverse andere historische romans.

Nu ik je nooit meer zie
Jeroen Kuypers
Uitgeverij Marmer
ISBN 978 94 6068 448 7
Prijs: € 20,99
uitgeverijmarmer.nl

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑