...

#tbt Transgender pioniers Danish Girl film moed go with the vlo

Gepubliceerd op 18 februari, 2016 door Danny Post

0

Applaus voor de transgender pioniers van toen

Op deze Throwback Thursday een eerbetoon aan de vroegste transgenders. Van de Deense Lili Elbe tot de Nederlandse Aaïcha Bergamin, in een vijandige wereld vochten ze voor hun recht om vrouw te zijn. “Als je eenmaal weet wat je bent, kun je niet meer stoppen.”

Foto’s: Aaïcha Bergamin, Andere Tijden, Christer Strömholm, Universal Pictures 

Vorig weekend zag ik The Danish Girl met acteur Eddie Redmayne. De film over de Deense Lili Elbe, een van de allereerste geopereerde transgenders ter wereld, is mooi (de kleding!) maar kroop ook in mijn hoofd. Wat een ongelooflijke moed had Lili om in 1930 afscheid te nemen van haar mannelijke identiteit, de landschapschilder Einar Wegener, haar huwelijk met Gerda Gottlieb en dat ze koos voor wie ze werkelijk was. Er waren nog geen Caitlyn Jenners die hun transformatie van de daken schreeuwden en de meeste mensen vonden een man die zich vrouw voelde, gestoord. Een freak, die in een gesticht thuishoorde. Dat er tevens vrouw-naar-man transgenders bestonden, ging er al helemaal niet in. Ook de operatietechnieken verkeerden nog in een zeer experimentele fase (ene Dora R., geboren Rudolph R., was in 1931 in Berlijn de eerste man die een vagina kreeg). De weinige chirurgen die de operaties verrichtten, deden iets wat ze zelf nog aan het leren waren. Met alle bloederige gevolgen van dien.

The Danish Girl Lili Elbe film transgender go with the vlo

De echte Lili en de film-Lili gespeeld door Eddie Redmayne.

The Danish Girl transgender Lili Elbe film go with the vlo

Gerda Gottlieb zag haar echtgenoot Einar Wegener voor haar ogen veranderen.

The Danish Girl transgender liefde go with the vlo

In de jaren dertig was het leven voor een transgender geen lolletje.



 

Lily Elbe transformatie transgender go with the vlo

Plaats van haar wedergeboorte. Lili koos de achternaam Elbe, naar de rivier die door Dresden stroomt.

En toch, tóch besloot Lili in de lente van 1930 in het diepe te springen. Ze betaalde voor een eerste ingreep waarbij haar testikels verwijderd werden onder supervisie van seksuoloog Magnus Hirschfeld in Berlijn. Want wat elke transgender je kan vertellen: transseksualiteit is geen keuze. Diep vanbinnen is men die ander allang, alleen de buitenwereld kan (en wil) het vaak nog niet zien. Na twee decennia van totale wanhoop (Lili overwoog zelfmoord) wilde de vrouw die in haar zat eruit. De woorden die Lili in februari 1930 schreef toen ze officieel nog Einar was zijn wat dat betreft veelzeggend: “Het is gedaan met me (Einar). Lili wist al heel lang dat dit zou gebeuren. Dat is nu eenmaal hoe het is. En daarom komt ze elke dag steeds feller in opstand.” In de loop van 1930 en 1931 werd Lili door de chirurg Kurt Warnekros van de vrouwenkliniek in Dresden nog een aantal keer geopereerd. Veel vrienden lieten Lili vallen, maar ze zette door. Helaas liep het niet goed af. Tijdens haar laatste operatie in juni 1931, waarbij een baarmoeder werd getransplanteerd en een vagina gecreëerd, ontstonden er plots complicaties. Drie maanden later overleed de dappere Lili aan een hartstilstand, die veroorzaakt werd door afstotingsverschijnselen en een bijkomende infectie. Spijt had ze niet, stelde ze kort voor het einde in een brief. “Dat ik, Lili, vitaal ben en recht heb op het leven heb ik bewezen door de afgelopen veertien maanden te leven. Sommigen zeggen misschien dat veertien maanden niet lang is, maar voor mij voelen ze als een compleet en gelukkig menselijk leven.”

Mijn zoon een vrouw?? Mama draait door
Eind 2013 zond Andere Tijden de aangrijpende documentaire Transgender Pioniers uit. Daarin vertelden drie bejaarde Nederlandse transgenders dat de situatie in ons land tijdens de jaren dertig, veertig, vijftig en zestig niet veel beter was. Net als Lili liepen ze tegen een muur van onbegrip en haat aan. Hoe kon je nou niet zijn wat je bent? Is je geslacht niet de meest vanzelfsprekende eigenschap die je bezit? De doorsnee Nederlander snapte er niks van en kreeg zelfs agressieve neigingen zodra hij een transgender zag. Pesterijen, mishandelingen en vernedering waren voor sommige transgenders bijna dagelijkse kost. Een politieverordening, die het verbood om jezelf in het openbaar te vertonen in kleding van het andere geslacht, maakte het er nog erger op. Wie het toch waagde, was in feite vogelvrij en verdiende een goed pak slaag. Van de Nederlandse artsen hoefden de transgenders al evenmin veel begrip te verwachten. Omdat transseksualiteit in de medische wereld officieel te boek stond als een ‘monosymptomatische psychose’, werd er gewerkt met elektroshocks en eindeloze therapieën. De overtuiging tot het andere geslacht te behoren, moest de patiënt uit het hoofd worden uitgepraat. Je wilt er niet aan denken hoeveel transgenders onterecht kapot werden gemaakt.

Aaicha Bergamin transgender documentaire go with the vlo

Toen Aaïcha’s moeder haar zoon zag in vrouwenkleding werd ze helemaal gek.

Aaicha documentaire transgender nachtclub beauty go with the vlo

I am what I am. De blondine liet zich er gelukkig niet onder krijgen.

Aaicha documentaire Andere Tijden transgender moedig go with the vlo

Triomfboogjes. In Parijs leerde Aaïcha hoe ze haar wenkbrauwen moest epileren.

Madame Arthur Parijs nachtclub travestie transgender go with the vlo

Bij Madame Arthur kon iedereen de diva zijn die hij wilde zijn.

Madame Arthur Parijs nachtclub transgender Parijs go with the vlo

Voor Aaïcha werd de club een tweede, glamoureuze thuis.

Transvrouw Aaïcha Bergamin werd geboren in 1932 en blikt niet met plezier terug op die periode, vertelde ze in de documentaire. “Ik was een jaar of zeventien en toen ging ik al veel naar jazzclub Casablanca in Amsterdam, want daar kon je ook dansen. En dan leende ik de kleding van mijn jongste zusje.” Toen haar moeder dit zag, schakelde ze hevig geschrokken de huisarts in. “Ik werd een paar uur later door de geneeskundige dienst opgehaald, vastgebonden op een brancard en tegen mijn wil meegenomen. Het werd me letterlijk verteld door een psychiater die mij onderzocht op verzoek van mijn moeder, die me ook insloot in Heiloo, dat het wel te genezen was. Want ik was een homofiel met een trauma. Ik moest daar blijven tot ik 21 jaar oud zou zijn. De volgende dag ben ik gevlucht en naar Parijs gelift.” Daar kwam Aaïcha terecht in het nachtleven en vond ze een baan in de legendarische travestieclub Madame Arthur. “Ik had een hotelletje genomen en de eigenaresse van dat hotel zei: ‘U bent net een meisje, waarom gaat u niet naar Madame Arthur? Daar kunt u dansen, daar kunt u werk vinden.’ Want ik was danseur. Ik ben er naartoe gegaan en toen zag ik ze allemaal. Beeldschone vrouwen. Ik vroeg: ‘Kan ik dat ook?’ Toen hebben ze me geholpen. Mijn wenkbrauwen een beetje geëpileerd, mijn haar anders gekamd met wat lak erin en opgemaakt. En toen zat ik er, zoals ik ben. Mijn ziel kwam naar buiten, zeg maar. Ik wou ook niet meer afschminken en mannenkleren aandoen wanneer ik wegging. Ik wou het niet meer en ben er dan ook mee opgehouden. Als je eenmaal weet wat je bent, kun je niet meer stoppen.”

Plein van de betaalde liefde
Het vrijere Parijs was halverwege de vorige eeuw voor nog veel meer transgenders een toevluchtsoord. De Zweedse fotograaf Christer Strömholm woonde begin jaren zestig in Parijs en begon portretten van ze te maken. Zijn boek Les Amies De Place Blanche, dat hij in 1983 uitbracht en enkele jaren geleden in een nieuwe uitgave verscheen, geldt inmiddels als een klassieker. Het bijzondere eraan is dat Christer de vrouwen afbeeldt als filmdiva’s. Ze zijn krachtig, speels en supersexy. Voor Christer waren ze geen freaks, hij vond ze juist prachtig. Ze mochten, nee móesten gezien worden. In het voorwoord schreef hij: “Dit is een boek over de zoektocht naar de eigen identiteit, over het recht om te leven, over het recht om over ons eigen lichaam te beschikken en wat we ermee willen doen. (…) Dit zijn beelden van mensen wier leven ik deelde en waarvan ik denk dat ik ze begreep. Dit zijn beelden van vrouwen, die geboren werden als man en die we ‘transseksuelen’ noemen. Zelf noem ik ze ‘mijn vrienden van Place Blanche’. Deze vriendschap startte daar in de vroege jaren zestig en duurt nog steeds voort.”

Parijs transgender nachtleven jaren vijftig go with the vlo

Liz Taylor, move over!

Parijs fotograaf transgender nachtleven go with the vlo

Fotograaf Christer Strömholm zag in de spiegel een ongelooflijk sterk wijf.

Transgender Parijs Place Blanche jaren zestig go with the vlo

De slogan van de Place Blanche posse? U moet de groeten van hak hebben!

Place Blanche Parijs transgenders vrouwen straat hond go with the vlo

Vamp te huur. Helaas hadden de meeste klanten alleen oog voor wat er onder die sjieke outfits zat.

Place Blanche fotoboek jaren zestig transseksueel go with the vlo

“Ja, kijk jij maar eens goed naar dit knappe gezichtje. Zo flawless als dat van een Hollywood-diva.”

De vrouwen van Les Amies De Place Blanche mogen dan sterk overkomen, de foto’s tonen eveneens de harde realiteit van hun bestaan. In Parijs hadden transgenders het iets eenvoudiger dan elders, maar niet veel. Het sociale stigma, dat transseksualiteit simpelweg een keuze in levensstijl was, heerste ook in Frankrijk. En omdat in hun paspoort nog steeds hun (mannelijke) foto en geboortenaam stonden, konden ze geen reguliere baan vinden. De meeste transgenders in Parijs moesten hun lichaam verkopen om aan de kost te komen. Vandaar de titel van het boek. Place Blanche was het plein in het hart van Quartier Pigalle, de hoerenbuurt van Parijs. De maatschappij sloot je buiten, aldus Aaïcha. Toen ze begin twintig was en terugkeerde naar Nederland belandde ook zij in de prostitutie. “In die periode speelde ik de hoer, omdat er niks anders was.” De idiote regel dat je niet in het openbaar mocht rondlopen in de kleding van het andere geslacht, bleef haar achtervolgen. “Met die gemeenteverordening uit de tijd van Napoleon hebben ze mijn hele leven kapotgemaakt.” Telkens wanneer agenten zich verveelden, grepen ze hem aan om transseksuele prostituees te sarren. Gewoon voor de lol. “Ik werd dan meegenomen door de politie, met mijn handen op mijn rug geboeid. Erna werd ik ontkleed in de wachtkamer van de politie, waar allerlei politiemensen bij stonden. Mijn slipje en mijn beha werden afgenomen. Ze lachten me uit: ‘Kijk eens! Ze heb tieten!'”

Eindelijk uitgetippeld en een normaal leven
Het was voor transgenders reuze moeilijk om die borsten en andere zo begeerde vrouwelijke rondingen te bemachtigen. Gevaarlijk ook. Velen injecteerden zichzelf met hormonen, die ze kochten op de zwarte markt. Een teveel aan hormonen en je kon een hersenbloeding krijgen. Operaties waren al net zo risicovol. In de decennia na Lili Elbes dood waren de methodes wel aanzienlijk verbeterd, maar verspreid over de wereld waren er maar een paar adressen waar je terecht kon. En dan moest je maar hopen dat je niet op de operatietafel van een beunhaas belandde, die je voor de rest van je leven zou verminken. Veel transgenders lieten zichzelf opereren in de Marokkaanse stad Casablanca en later ook in Engelse privéklinieken. Ook Aaïcha. “Ik kreeg het bericht van een vriendin uit Londen, dat daar een dokter Phillips was die een operatie kon doen waarbij hij een stukje darm weghaalde uit je buik en in de vagina plaatste.”

Place Blanche diva transgender bed bontjas Parijs go with the vlo

Wie kust deze (beeld)schone slaapster?

Place Blanche transgender nacht Parijs jurken go with the vlo

Eindelijk borsten en apetrots. Iedereen mocht ze zien (en eraan voelen).

Place Blanche transgender nacht spiegel borsten go with the vlo

Maar als een meisje geen geld had voor implantaten of hormonen, moest ze het doen met vullingen.

Place Blanche krullen transgender vrouwen Parijs go with the vlo sigaret

“Noem mij maar Temple, Shirley Temple.”

Place Blanche jongetje transgender Parijs go with the vlo

Opeens wist de kleine Pierre wat hij later wilde worden: vrouw!

Pas vanaf midden jaren zeventig werd het leven voor transgenders eindelijk beter. Ironisch genoeg vervulde Nederland daarbij een voortrekkersrol. Het VU ziekenhuis in Amsterdam opende de eerste transgenderkliniek ter wereld met een eigen hoogleraar transseksuologie en in 1985 werd de wet op geslachtswijziging aangenomen. Transgenders konden voortaan officieel van geslacht veranderen en dit vergemakkelijkte het vinden van een reguliere baan. Opgelucht kwamen ze tevoorschijn uit de schaduwen waarin ze zo lang geleefd hadden. Aaïcha opende een eigen nachtclubje. “Ik kon weer in het licht staan, shows doen. Ik hoefde niet meer de hoer te spelen. Ik werd een normaal mens.” Door tv-programma’s en artikelen in tijdschriften groeide de maatschappelijke acceptatie verder. Bekende transgenders als Chaz Bono, Kelly van der Veer, model Valentijn de Hingh, HNTM-winnares Loiza Lamers en Caitlyn Jenner laten nu zien dat het oké is om transgender te zijn. Aaïcha: “Vroeger konden we nergens werken. Nu werken we in een ziekenhuis, bij de bank, op de tram, bij de supermarkt. Overal.” Toch zijn we er volgens haar nog niet. “Ik heb mijn leven lang moeten vechten, eigenlijk ben ik nog steeds aan het vechten. Want er wordt nog steeds wel gezegd: ‘Dat is een omgebouwde kerel.’ Dan zit je rustig aan de bar met iemand te praten en dan wordt diegene even apart geroepen. ‘Dat is een omgebouwde kerel, dat is een poot.’ Nog steeds! Wanneer eindigt dat?”

Les Amies De Place Blanche
Christer Strömholm
Vu Mag
ISBN 978 2 953 39105 3
Prijs: €45,64

Officiële website van The Danish Girl: focusfeatures.com.

 

Place Blanche vrouwen transgender metrostation go with the vlo

“Zullen we de metro nemen of toch gezellig de stilettowagen?”

Place Blanche jas wassen transgenders Parijs go with the vlo

De portretten van Christer Strömholm zijn ongelooflijk intiem.

Place Blanche transgender auto's klanten go with the vlo

Schijnheilig: de mannen die de meiden ’s nachts gretig oppikten, liepen hen overdag walgend voorbij.

Place Blanche balkon Parijs transgender handschoenen go with the vlo

Een echte dame zorgt goed voor haar handschoenen.

Boek transgenders Place Blanche Parijs prachtig

Les Amies De Place Blanche is een ode aan een stel hele moedige tantes.

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑