...

#tbt

Gepubliceerd op 5 maart, 2015 door onze speciale GWTV-reporter

1

Daar zit een lijfluchtje aan

Kwakzalvers en de kerk zijn er in de 16e eeuw zeker van. Badderen? Nein! Van edele delen schrobben komen grote zonden. En die aangekoekte laag viezigheid houdt mooi de pest en de duivel uit je lijf. Van de gewone man tot en met het koningshuis, iedereen stonk. En die walm hield aan tot diep in de 19e eeuw. Het is (lijf)lucht ahoy! op deze Throwback Thursday.

Door de speciale GWTV-reporter Mandy Prins

Iedereen kent wel een onfrisse collega die standaard een zure lucht meedraagt. Of herinnert zich de odeur van een onfortuinlijke zwerver na een fikse regenbui. Maar voor de meeste mensen is tegenwoordig een douche of bad nemen een standaard ritueel. Dat de kerk en medici dit zouden afraden, of erger, verbieden, is niet meer voor te stellen in de 21e eeuw. Nu had de doorsnee mens in de 16e eeuw weinig mogelijkheden om thuis regelmatig in schoon water te springen. En de aanwezige badhuizen? Die waren…eeh, ietwat schimmig.

Inhoud vieze onderbroek

In de oldskool onderbroek werden regelmatig nieuwe levensvormen ontdekt.

Syfillis en de pest, anyone?
De 16e-eeuwse heren én dames bezochten de badhuizen namelijk niet alleen om te werken aan de persoonlijke hygiëne. De bastaardjes werden met bosjes geboren. En de ladies van lichte zeden scharrelden hun kostje rondom en in het badhuis bij elkaar. Doorn in het oog van de katholieke kerkvaders. En door hun strenge ‘lobbyen’ werd uiteindelijk een bad nemen steeds impopulairder. Of lag het toch meer aan de aardse uitbraken van syfilis dat het badhuis een no go area werd? In ieder geval stond een ‘stinkerd zijn’ ineens voor ‘reinheid van de ziel’.

Vieze ridder

“Ik vind je écht een sexy ridder, maar…we schrobben eerst je liefdeslans schoon.

Baden in middeleeuwen

“Ik wil niet in bad! Als mijn beste vriend geen krokant korstje heeft, ga ik dood!”

Vieze wasgewoontes middeleeuwen

“Psssst! Zo grappig: Greetje is allergisch voor zeep maar daar komt Jan zo in bed wel achter.”

De dokters van die tijd deden er nog een schepje bovenop. Ook zij vonden zeep en water de duivel. “Baden maakt het menselijke vlees zacht, opent de poriën en laat hiermee pestwalmen binnen leidend tot de dood,” aldus Franse chirurgijn Ambroise Paré in 1568. De beste man was dan wel weer één van de voorlopers van de moderne chirurgie.

Een vieze slip of de brandstapel
Mede-hoofdverantwoordelijken voor de afname van persoonlijke hygiëne waren de Spaanse koningin Isabella van Castilië en haar man koning Ferdinand II van Aragon. Volgens de stichters van de Spaanse Inquisitie was badderen des duivels. Fris en fruitig? Helemaal niet nodig, als je godsvruchtige geest maar schoon was. Al dat ijdele gedoe aan jezelf leidt maar af van de Ware.

Ferdinand van Aragon en Isabella van Castilië

Ferdinand en zijn meurgenote bleven nog weleens plakken na de sex.

Isabella brandstapel

Isabella trok liever wit weg van haar brakke B.O. dan dat ze reinheid tolereerde.

Van nul tot nu Nederland

Weg met de badhuizen. Was jezelf lekker op straat met warme ochtendurine en poepshampoo.

Na het verslaan van de Moren sloot het koninklijke echtpaar de Moorse badhuizen en vaardigde een bevel uit dat baden voortaan ten strengste verboden was. Isabella en Ferdinand liet de Moren kiezen tussen een vieze slip of de brandstapel. Zoon en troonopvolger Philip de Tweede liet de rest van de badhuizen sluiten in 1576. Zijn dochter Isabella was ook geen ‘schone’. Izzie beloofde niet eerder haar onderhemd te wassen totdat de katholieke Spanjaarden het calvinistische Oostende hadden ingenomen. Dat gebeurde dus pas na drie jaar. Waarschijnlijk kon ze daarop haar hemd rechtop in een hoek zetten.

Een bruine verrassing
Om ze onder de duim te houden liet de Franse zonnekoning Lodewijk de XIV de adel verplicht aan zijn hof van Versailles rondhangen. Maar al die ongewassen kruizen in dikke weelderige kledij zorgden niet bepaald voor een frisse wind in zijn paleis. Hoewel Lodewijk zijn eigen koninklijke scepter super schoon hield, hij baadde regelmatig in een groot Turks bad en verschoonde zijn ondergoed driemaal per dag, ging hij gestrekt van de lucht om hem heen. Ook de her en der verspreide kakstoelen onder het meubilair hielpen niet mee. Lodewijkje numero 14 draaide, zo proper als hij verder was, op zijn kakstoel met plezier een dampende bruine verrassing terwijl hij zijn gasten te woord stond. Tja, als je moet, dan moet je.

Versailles vieze stinkerds

Bij iedere soirée op Versailles baalde Lodewijk dat de hogedrukspuit nog niet was uitgevonden.

Hoerendouche

Terwijl je tinkelde of een number two deed, praatte men om je heen gezellig verder.

Lodewijk XIV

Koninklijke plee-yer Lodewijk. “Ex..cu…seer, ik lan…ceer…even een diepte…bommetje. Hmprf!”

Om de luizen en ander ongedierte van het lijf te houden droegen de edelen nog wel strak geweven linnen als ondergoed. Dat kreeg soms een sopje, maar hé, linnen blijft zo lekker lang ‘schoon’. De steeds populairder wordende stof zorgde er zelfs voor dat gewone mensen zich nóg minder gingen wassen. Eén keer per jaar was heel normaal. En de kriebelige beestjes? Die vertoefden gewoon fijn in en onder de witte pruiken van de adelborsten.

Godzijdank, een parfummetje
Maar linnenstof had zeker niet de kracht om een onpasselijk aroma tegen te gaan. De oplossing: sprenkelen met parfumgeurtjes én veel. Afgekeken van Catharina de Medici, de eerdere koningin van Frankrijk die haar eigen parfumeur meenam uit Italië, parfumeerden ze er op los in Versailles. De leren handschoenen, zakdoeken, kleden en zelfs het eten werden bespoten. Alles om maar de intense viezigheid niet te hoeven ruiken.

Verliefd stelletje

“Zal ik jou zo eens lekker uit je broek beitelen, schatje?”

Geparfumeerde handsch

Een paar geparfumeerde handschoenen en niemand ruikt het nog als je je crispy boxer uittrekt.

Fragonard - The Bolt

“Ik zei het toch? Als ik mijn arm omhoog doe, ga je geheid plat.”

Het was dan ook Lodewijk de XIV die in 1656 de corporatie Maîtres Gantiers Parfumeurs oprichtte in Grasse. Het stadje dat bekend stond om zijn leerlooierijen en waar leren handschoenen à la mode werden geparfumeerd. Grasse als parfumstad was geboren. En La belle France zette ferme stappen richting haar huidige moderne parfumindustrie. Het Parijse Parfumhuis Maître Parfumeur et Gantier houdt de traditie van de geparfumeerde handschoenen nog steeds in ere. De gebruikte geuren of elixers zijn te krijgen o.a. bij Skins Cosmetics.

Kop eraf voor een geurtje
De latere Franse koningin Marie-Antoinette hield absoluut niet van de in die tijd zo standaard rondhangende beerlucht. Een persoonlijke parfumeur hoorde daarom bij haar hofhouding. Deze Jean-Louis Fargeon (1748-1806) kwam bij de tragische koningin in een goed blaadje door haar geparfumeerde handschoenen te sturen, die roken naar haar favoriete bloemen. Hij stond Marie-Antoinette daarna in geur en kleur bij in veel van haar beslommeringen. Zo behandelde hij haar haaruitval na haar zwangerschap. Verder brouwde hij geurtjes voor haar in bad. Want ja, deze adellijke dame zag gelukkig wél de voordelen van regelmatig poedelen. Jean- Louis bleef zijn koningin zelfs trouw na haar pijnlijke aanvaring met de guillotine. Mocht ook wel. Er wordt gezegd dat Marie-Antoinette haar hoofd verloor omdat ze niet op tijd vluchtte, want haar nieuwe lading parfums kwam er nog aan.

Marie-Antoinette stinken

“Waarom trek je zo’n vies gezicht M.A.? Ik heb hem twee jaar geleden nog gewassen.”

Marie-Antoinette schoon

Haar vriendinnen mochten dan stinken als een broeiende klikobak, Marie-Antoinette deed er niet aan mee.

MA Perfumer boek

L’eau de guillotine? Voor slechts € 350,- verlies je je hoofd eraan.

Geurhistoricus Elizabeth de Feydeau geeft een kijkje in het toen nog op haar romp staande hoofd van Marie-Antoinette door deze juicy biografie over haar parfumeur: A Scented Palace: The Secret History of Marie Antoinette’s Perfumer. En hoe ze echt rook? In 2005 werkte De Feydeau mee aan het hercreëren van een van Marie Antoinette’s parfums. Met behulp van Francis Kurkdjian, één van Frankrijks jonge topneuzen, zag het parfum M.A. Le sillage de la Reine het licht. Hiervan waren maar duizend 25 ml flaconnetjes verkrijgbaar voor 350 euro. En tien exemplaren van Baccarat kristallen flesjes van 25 cl ter waarde van 8.000 euro per stuk. Koopje.

Urine, voor al uw desinfectie
Het waren de Engelsen die in Europa als eersten de aanval op de stank en vieze lijven inzetten. Tenminste, de adellijke vieze lijven. En niet omdat de knappe koppen in de 19e eeuw ontdekten dat door die slechte hygiëne mensen met bosjes doodgingen (rond 1830 was de gemiddelde leeftijd bij overlijden 30 jaar). Nee, van de strenge Engelse koningin Victoria kregen de gegoede lui mee dat zij zich van het gewone klootjesvolk konden onderscheiden door schoon te zijn én echt lekker te ruiken. Zo was zeepgebruik al normaal onder de rijke families, de armen ‘desinfecteerden’ hun kleren met urine. Letterlijk de geur verraadde je afkomst.

Ruiken naar vis

Als Victoriaanse man moest je niet vies zijn van een zure mossel.

Victorian Farm viespeuken

Wanneer de Victoriaanse beentjes uit elkaar gingen, werd smogfase 10 afgekondigd.

Victorian farm vies

Adem in. Op de Victorian farm rook het meer naar een kaasboerderij.

De Britse historicus Ruth Goodman leefde voor een documentaire op de BBC een jaar lang het leven van een gewone Victoriaan op een farm. Haar haar en lichaam waste ze soms voor vier maanden niet. Via Youtube zijn delen van de documentaire Victorian farm, maar ook Tudor Monastery farm en Edwardian farm nog te vinden. Ruth Goodmans boek How to be a Victorian gaat nog dieper in op hoe treurig het met de persoonlijke hygiëne was gesteld in die tijd. Want hoe dealde je als Victoriaanse vrouw met je ongesteldheid? Nou moeilijk dus, volgens Ruth.

Vieze jongens, die Fransen (en Hollanders)
Terwijl de adellijke Fransen nog lekker doorstonken begon in Engeland begin 19e eeuw de opmars van stromend water, een regelmatig bad én de moderne wc. Toen de Franse hoofdingenieur van waterwerken hoorde dat een derde van de Britse huizen al stromend water had, zei hij: “Dat is een grote vergissing, dat gaat nooit werken.” Pas een halve eeuw later ging Frankrijk over op waterleidingen. Is deze trage mentaliteit misschien de reden dat een toilet-bezoekje in La douce France nog regelmatig een timewarp is naar minder hygiënische tijden?

Stromend water Victoriaanse mensen

“Eh, hoe werkt een bad eigenlijk? Net zo lang weken tot het eekhoorntjesbrood langs mijn dijen is opgelost?”

Nederlanders spotprent

De Hollanders snapten niets van die spotprenten. Ze gebruikten toch schoon zesdehands water?

Baden in de zee

Strandbezoeken waren verwarrend. “Ruik ik nu verse haring of mijn ongewassen souterrain?”

Maar goed, ook wij Nederlanders waren traag van begrip met hygiëne. Eind 18e eeuw maakten de Engelsen onze Nederlandse ‘frisheid’ zwaar belachelijk in spotprenten. Op straat, in ons eigen huis of andermans huis, wij poepten en piesten gewoon lekker waar we stonden. Deze onfrisse kak and go-gewoonte ging door tot flink in de 19e eeuw. Toen kregen wij ook door dat onze oude drol op de trap niet echt mee hielp bij onze levensverwachting. Nu in de 21e eeuw poedelen en parfumeren wij erop los. Helaas laten de artsen zich weer horen. Allergieën, eczeem, maag- en darmklachten nemen toe. De oorzaak: we komen nog maar weinig in aanraking met bacteriën en virussen. Dames en heren, we zijn té schoon.

 

Vrouw vliegen op haar kont

Fly girl. Sommige moderne mensen hangen nog steeds de middeleeuwse wasgewoontes aan.

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , ,




One Response to Daar zit een lijfluchtje aan

  1. Hey I am so happy I found your webpage, I really found you by
    error, while I was looking on Digg for something else, Nonetheless I am here now and
    would just like to say cheers for a incredible post
    and a all round thrilling blog (I also love the theme/design), I don’t have time to read through it all at the minute but I have bookmarked it and also included
    your RSS feeds, so when I have time I will be back to read more, Please do keep up
    the fantastic b.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑