...

#tbt Victoriaanse spookmoeders

Gepubliceerd op 7 mei, 2015 door Danny Post

0

Het spook van de fotostudio

Hoe laat je kinderen stilzitten tijdens een fotoshoot? De Victorianen wisten de oplossing, ontdekken we op deze Throwback Thursday. Laat mama ze vanonder een kleed of laken vasthouden. Die kleintjes moeten alleen niet omkijken, want dat wordt gillen. Kiekeboe!

Beelden o.a.: Linda Fregni Nagler, Laura Larson, Albert Ewing Collection via Ohio Memory, Lee Marks, John C. DePrez jr., Biënnale Venetië, Retronaut, Flickr

Kinderen en fotografen zijn meestal een slechte match. We hebben allemaal weleens gniffelend toegekeken hoe ouders met hun kids worstelden in zo’n pop-up fotostudiootje in het winkelcentrum. In theorie lijkt het een leuk idee om die kleine Daan of Fenna voor een zoet wolkenwandje te laten vereeuwigen, maar de praktijk is er meestal één van veel gewiebel en kinderhysterie. De energie van Marijke Helwegen op twaalf blikjes Red Bull is er niets bij.

Verborgen moeders gordijnen

Anneke en Ria waren zó blij dat de gordijnstof die week in de aanbieding was.

Victoriaanse spook moeder

Noem hem naïef, maar Toby had toch een heel ander soort ‘geestige foto’ verwacht.

Victoriaanse moeders lakens 2

Fleur baalde als een stekker dat haar moeder toch weer alle aandacht trok.

Misschien is het een idee voor die ouders om een oude truc van de Victoriaanse moeders af te stoffen? Zij draaiden zich achter hun onrustige kind in gordijnen, vermomden zichzelf als stoel, of gooiden een groot kleed over hun hoofd. Zo waren ze toch dichtbij hun kroost en konden ze hen kalmeren en vastklemmen op schoot zonder zelf in beeld te zijn, redeneerden ze. Dat het resultaat op zijn zachtst gezegd bizar was, ontging hen kennelijk volledig.

Rustig maar, enge mama is bij je
Toch was deze spooky tactiek bittere noodzaak in de negentiende eeuw. Dat had alles met de lange belichtingstijd te maken, legde de Italiaans-Zweedse fotografe Linda Fregni Nagler uit in een interview met The Telegraph. Zij is zo gefascineerd door de duistere geestesverschijningen op Victoriaanse kinderfoto’s dat ze ze obsessief begon te verzamelen. “Het was de gewoonste zaak voor de moeder of verzorger om het kind stevig vast te houden tijdens het maken van de foto, omdat de minste beweging het beeld onscherp maakte,” aldus Linda. “Maar tegelijkertijd moest de moeder zich verbergen om te verhullen dat ze ook op de foto stond.”

Victoriaanse moeders kleden 2

Ideaal. De menselijke stoel vormt zich naar ieder lichaam.

Verborgen Victoriaanse moeders

Een fotoshoot met je kind vergde vroeger heel wat tijd en textiel.

Victoriaanse moeders baby's oren

Kleine Jasper spitste zijn oren. Hoorde hij nu een klopgeest naderen?

Spook moeders bos kleed

“Yo bro, wat ruist er door het struikgewas?” “Onze moeder verkleed als tapijt, suffie.”

Dat hun camouflagemethodes totaal niet werkten, blijkt wel uit de portretten. De gordijnerella’s en menselijke stoelen zijn zo krankzinnig dat ze hierdoor juist alle aandacht trekken. Je schiet er van in de lach of wordt er zelfs een beetje bang van. Ongelooflijk dat de kinderen de studio niet bij elkaar schreeuwen. Deze moeders wil je ’s nachts niet in een donker steegje tegenkomen.

Alle spookmoeders verzamelen!
Linda kwam de rare foto’s voor het eerst op het spoor toen ze op eBay een foto zag met de titel ‘Grappige baby met verborgen moeder’. “Ik bedacht hoe vreemd het was voor een foto om te worden gekenmerkt door iets dat er NIET op staat.” Haar nieuwsgierigheid was gewekt en een kleine obsessie geboren. Ze begon op zoek te gaan naar nog meer kiekjes. De beste en bizarste beelden (997 in totaal) exposeerde Linda in 2013 tijdens de Biënnale van Venetië. De tentoonstelling was een groot succes. Datzelfde jaar bundelde ze haar favoriete portretten ook in het schitterende fotoboek The Hidden Mother. Een absolute aanrader wat ons betreft.

Victoriaanse moeders Biennale

Een klein deel van Linda’s spookachtige collectie.

Spookmoeders Victoriaanse fotografie

Zagen we zulke verknipte creativiteit niet ook in de film Seven?

Victoriaanse moeders weggekrast hoofd

Victoriaans kraslot?

Victoriaanse moeders onthoofd

Weet je wat? We onthoofden moeders gewoon helemaal.

In Linda’s boek zien we ook foto’s waarop de moeders niet verborgen gaan onder lappen textiel, maar waarop hun hoofden simpelweg zijn weggekrast. Dit oogt zo mogelijk nog enger. Alsof een seriemoordenaar met een mes zijn haat op hun gezichten botvierde. Toch moeten we dat niet zo zwaar zien, vindt Linda. Vergeet niet dat deze foto’s ruim 150 jaar oud zijn en dat computers nog ver weg waren. Wat je ziet, is gewoon de Victoriaanse versie van Photoshop. Da’s alles. “Tegenwoordig gebruiken we Photoshop om mensen te wissen die we niet in de foto willen hebben, maar fotografen uit die periode konden een ongewenst gezicht alleen wegkrassen met een scherp voorwerp. Een andere manier bestond er simpelweg niet.”

De geest is uit de fles
Helaas voor Linda is ze lang niet de enige die gegrepen is door de Victoriaanse fotospoken. De Amerikaanse fotografe Laura Larson verzamelt en exposeert ze ook. Haar tentoonstelling Hidden Mother is momenteel te bewonderen in het Palmer Museum of Art in Pennsylvania. Laura hoorde voor het eerst van hun bestaan via een vriend die ze ook verzamelde. Eén blik op de kiekjes en ze was verkocht. Laura verklaart haar fixatie als volgt: “De verborgen moeders staan voor mij symbool voor de breekbare balans die elke moeder moet vinden tijdens de opvoeding van haar kind – die tussen het stimuleren van hechting en van autonomie, loslaten.”

Verborgen moeders hand

Waar die hand ineens vandaan komt? Huh, welke hand???

Verborgen moeders helpen een handje

En dan heb je net als de hindoegod Shiva ineens meer dan twee armen.

Verborgen moeders gordijn

Deze pose stond ook wel bekend als ‘De subtiele windvlaag’.

Verborgen moeders doden 3

Dood, levend, het is soms bijna niet te zeggen.

Op internationale veilingsites en rommelmarkten is de zoektocht van Linda, Laura en andere liefhebbers zo groot dat de prijzen van deze sinistere plaatjes met de dag verder omhoog schieten. Op Flickr delen verzamelaars hun allerlaatste vondsten. De één nog boeiender dan de ander. Daarbij nemen de post-mortem varianten een aparte plek in. Op sommige beelden lijkt het er namelijk op dat de kinderen niet meer in leven zijn en dat de open ogen niet werden veroorzaakt door de angstaanjagende sluipmoordenaar achter hen. In die gevallen was het omhooghouden bittere noodzaak, anders zou de baby of kleuter voorover klappen. En zo’n foto was in die periode, waarin fotografie niet zo wijdverspreid was als nu, vaak het enige portret dat een moeder van haar te vroeg gestorven kleine kon laten maken (meer over deze traditie om doden als levenden te portretteren lees je in het artikel Wat liggen ze er mooi bij op onze site).

Ladies of Darkness
Blijft over de vraag: waarom??? Waarom gingen die Victoriaanse moeders niet gewoon gezellig met hun zonen en dochters op de foto? Vanwaar al dat kunst- en vliegwerk? Volgens Linda had het te maken met het feit dat deze portretjes vaak bedoeld waren om vrienden en familie kennis te laten maken met de kinderen, zeker waar het pasgeboren baby’s betrof. Een moeder ernaast zou teveel afleiden. “Het lijkt erop dat moeders hiermee een intieme band tussen hun kind en de kijker hoopten te creëren, in plaats van tussen henzelf en het kind.”

Victoriaanse moeders spooky

Darth Mother kalmeert haar wit weggetrokken zoontje. “Luke, I am your mother.” 

Victoriaanse moeders scary

“Schiet….op….ik….stik…..bijna……”

Victoriaanse spookmoeders koekoek

Mama loert je….

Victoriaanse spookmoeders eng grappig

“Schrik niet, het is jullie lieve mummie maar.”

Een andere verklaring die wordt gegeven is dat de Victoriaanse moeders zich ‘niet goed genoeg’ voelden om met hun kroost op de foto te gaan. Een beweegreden die, als er een kern van waarheid inzit, wellicht nog verontrustender is dan de foto’s zelf. Hoe dan ook, geniet van dit hilarische schimmenspel. Dat doen Linda en Laura ook. Laura: “Veel foto’s zijn ontzettend grappig. Ze hebben voor mij een slapstick-element. Al spoken ze nog lang rond in je hoofd en hebben met name de foto’s met de uitgekraste hoofden best iets gewelddadigs.” Na het bekijken van deze kiekjes ligt een onrustige nacht dus op de loer. Wees niet verbaasd als zo’n Victoriaanse Poltergeist je in je droom op de schouder klopt. Krijs eens naar het vogeltje!

The Hidden Mother
Linda Fregni Nagler
ISBN 1907946535
Uitgeverij Mack

Laura Larson wordt vertegenwoordigd door de Lennon, Weinberg Gallery in New York.

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

Tags: , , , , , , , , , ,


Over de auteur



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑