...

#tbt

Gepubliceerd op 27 augustus, 2015 door Danny Post

1

Redders van de beschaving

Vorige week werd de archeoloog Khaled al-Asaad onthoofd door IS. De 82-jarige Syriër weigerde hen te vertellen waar de kunstschatten van Palmyra verborgen zijn. Khaled is de laatste in een lange rij mensen die in tijden van oorlog hun levens riskeerden om kunst te redden. Op Throwback Thursday spreken we hiervoor onze eeuwige dankbaarheid uit.

Meer dan een maand werd Khaled al-Assaad ondervraagd door Islamitische Staat. Hij werd gruwelijk gemarteld maar bleef koppig zijn mond houden. Voor de archeoloog was het een principekwestie: de terreurgroep zou nooit te horen krijgen waar men de vele kunstschatten uit Palmyra had verborgen vlak voordat IS deze historische stad in mei veroverde. Khaled moest zijn zwijgen met de dood bekopen. Vorige week dinsdag werd hij op een plein in Palmyra onthoofd. Zijn lichaam eindigde hangend aan een stoplicht, met zijn hoofd tussen zijn voeten.

Palmyra vernietiging

Wie bang is voor andere meningen en culturen, wil ze vernietigen. Logisch. (Channel 4)

Leeuw van Palmyra

De leeuw van Al-lāt in Palmyra kon Khaled helaas niet redden. Die werd in juni met een bulldozer gesloopt.

Syrië vernietiging

Beschaving versus barbaarsheid.

Khaleds vrienden en collega’s zijn radeloos van verdriet sinds de moord. De 82-jarige Syriër was niet alleen een zeer sympathieke man maar ook dé Palmyra-autoriteit. Hij werkte meer dan een halve eeuw in de tweeduizend jaar oude metropolis en was ermee vergroeid. Khaled was betrokken bij de vroegste opgravingen en leidde talloze restauratiewerkzaamheden. “Hij hoorde bij het meubilair,” zegt zijn goede vriend en wetenschapper Amr al-Azm. “Je kunt eigenlijk niet over Palmyra schrijven zonder Khaled al-Asaad te noemen. Dat is alsof je over egyptologie praat en de naam Howard Carter overslaat. Khaleds kennis van Palmyra was gigantisch. Hij kende alle hoeken en gaten. Dergelijke kennis is onvervangbaar, die haal je niet even uit een boek.” Naast verdriet is er echter ook trots. De strijders van Islamitische Staat zijn door het zwijgen van Khaled geen bal opgeschoten. Ze weten nog steeds niet waar de kunstschatten zich bevinden en kunnen deze dus niet verkopen op de zwarte markt om zo hun zieke zaak te financieren. Ondanks al hun wapens en dreigementen zijn ze in hun hemd gezet door een oude man.

De helden van Timboektoe
De dikke middelvinger die Khaled opstak naar IS vergt moed, maar is niet uniek. Ook tijdens andere oorlogen zetten mensen alles op het spel om onvervangbare kunstwerken uit handen van de vijand te houden. Toen extremistische moslims in 2012 de Malinese stad Timboektoe bezetten en dreigden alles dat niet ‘haram’ was te vernietigen, besloot een groep bewoners zich te organiseren en te redden wat ze redden konden. Terwijl overal om hen stokoude sufi mausolea werden verwoest, smokkelden ze alle kostbare manuscripten de stad uit. Een enorme operatie. Want de oude handelsstad Timboektoe groeide na zijn stichting in de twaalfde eeuw uit tot de culturele schatkamer van Afrika. In de zestig bibliotheken van de stad lagen de Arabische boeken en manuscripten hoog opgestapeld, sommige wel achthonderd jaar oud. Deze ‘parels van de middeleeuwse islamitische wereld’ móesten behouden blijven.

Timboektoe Arabische manuscripten

Als de jihadi’s deze manuscripten hadden gelezen, dan zouden ze geleerd hebben wat verdraagzaamheid is.

Timboektoe manuscripten mausoleum

De mausolea werden allemaal herbouwd.

Timboektoe manuscripten instituut

In het Ahmed Baba Institute kan weer vrijuit gelezen worden. (DHK)

In het diepste geheim werden zo’n 350.000 manuscripten naar het niet bezette zuidelijke deel van Mali gesmokkeld. Daar werden ze verborgen op diverse plekken in de hoofdstad Bamako. Hoewel de risico’s groot waren en er een vermogen werd betaald aan smeergeld, waren de bewoners vastberaden. Dit was hún geschiedenis en die mocht niet verloren gaan. Uiteindelijk viel slechts een klein deel van de manuscripten in handen van de hersendode jihadi’s. In het Ahmed Baba Institute of Higher Learning and Islamic Research vonden ze 4,202 manuscripten die ze buiten op een berg gooiden, overgoten met benzine en in brand staken. Bouya Haidara, curator van het instituut: “Een lokale bewoner zag rook en rende naar binnen. De jihadi’s sloegen onmiddellijk op de vlucht.” Enkele pagina’s konden uit het vuur gered worden, maar de rest was al gereduceerd tot as. Curator Bouya Haidara: “We verloren die dag manuscripten uit de twaalfde tot zestiende eeuw over wiskunde, natuurkunde, alle wetenschappen.” Terwijl de stad drie jaar na dato weer langzaam opkrabbelt en de mausolea zijn herbouwd, troost men zich met de gedachte dat het veel en veel erger had kunnen zijn.

F#ck you Taliban, die goudschat is van ons
Ook in Afghanistan stonden enkele dappere mensen op. Het land werd vanaf 1989 door jaren van oorlog, bombardementen en een Taliban-schrikbewind langzaam ontdaan van bijna zijn gehele culturele erfenis. Het Afghaanse Nationaal Museum in Kabul werd met bruut geweld geplunderd en talrijke kunstschatten kapotgemaakt. Van de honderdduizend objecten die het museum in 1979 tentoonstelde, was vijftien jaar later ongeveer zeventig procent weg. De bevolking vreesde dat er uiteindelijk zelfs niets meer over zou blijven. Maar wat weinig mensen wisten, is dat directeur Omar Khan Massoudi van het museum en vier andere mannen de 22.000 waardevolste objecten stiekem bewaarden in de kluis onder het presidentiële paleis. Deze kluis had vijf sleutels en iedere man nam er één mee naar huis. Er werd afgesproken dat als een van de mannen zou overlijden, de sleutel naar zijn oudste kind zou gaan.

Bactrische goud riem Afghanistan

Deze Versace-riem uit de oudheid bleef voor de Taliban verborgen.

Afghanistan goudschat

En deze fijne glimmertjes ook.

Bactrische goud kroon Afghanistan

Omar en zijn vrienden verdienen ieder een gouden kroon voor hun moed.

De Britse Afghanistan-expert Rory Stewart neemt zijn petje af voor de heren en voor Omar in het bijzonder. “Omar hield zijn zenuwen in bedwang tijdens het schrikbewind van de Taliban en spreidde een enorme moed ten toon door niet toe te geven aan hun eisen en dreigementen om de locatie van de items prijs te geven. Hij heeft zijn land een verbluffende dienst bewezen.” Pas in 2003, nadat de Taliban verdreven was, zagen de objecten voor het eerst weer het daglicht. Het overgrote deel maakte deel uit van een collectie die bekend staat als het Bactrische goud. Dit is een verzameling van tienduizenden gouden en glazen sieraden, muntstukken, beeldjes en andere voorwerpen die dateren uit de eerste eeuw voor Christus en die werden gevonden in zes grafheuvels bij de oude stad Bactrië in Noord-Afghanistan. Blikvangers zijn een gouden kroon en halsketting die toebehoorden aan een twintigjarige prinses van een nomadenstam. Je moet er niet aan denken wat er was gebeurd als die in de verkeerde handen waren gevallen. Toch doet Omar opvallend nuchter over zijn heldendaad: “Ik deed wat ik moest doen.”

Boekendieven in de nacht
Omars woorden zijn herkenbaar voor de bevolking van Sarajevo. Tijdens de belegering van de Bosnische hoofdstad schoten Servische militairen een regen van brandgranaten af op hun nationale bibliotheek. Het werd de grootste boekverbranding uit de moderne geschiedenis, ongeveer negentig procent van de twee mijlen boeken en documenten ging in vlammen op. Dat er nog iets overbleef, is te danken aan de snelheid waarmee omwonenden reageerden. En masse haastten ze zich naar de bibliotheek om met gevaar voor eigen leven zoveel mogelijk boeken uit het vuur te trekken. Dat om hen heen de gevechten doorgingen, deerde hen niet. Apathisch toekijken hoe hun literaire geschiedenis werd uitgewist, was veel erger.

Sarajevo bibliotheek oorlog boeken

Voor Mustafa Jahic staat het vernietigen van boeken gelijk aan het vernietigen van onze beschaving.

Sarajevo bibliotheek nachtportier

Lotumba Hussein was bereid om zijn leven te geven voor ‘zijn’ bieb.



 
Voor Mustafa Jahic, hoofd van de Gazi Husrav Beg bibliotheek in Sarajevo was de brand in de nationale bibliotheek aanleiding om meteen actie te ondernemen. Geholpen door een team van vertrouwelingen liet hij meer dan tienduizend islamitische boeken en documenten uit zijn bibliotheek verdwijnen voordat de Serviërs ook bij hem op de stoep stonden. Hij stopte de antieke boeken in bananendozen en bracht ze onder op diverse geheime adressen in de stad. Mustafa ging zelfs zo ver dat hij de uiterst zeldzame boeken en documenten op microfilm vastlegde. Op deze manier werd in ieder geval de inhoud bewaard als de Serviërs onverhoopt de originelen zouden ontdekken en vernielen. “Het redden van documenten die getuigen van onze beschaving staat voor mij gelijk aan het redden van mensenlevens,” vertelt hij in de documentaire For the Love of Books. “Boeken zijn ons verleden, onze wortels. Zonder het verleden hebben we geen heden of toekomst.” Lotumba Hussein, de nachtwaker van de bieb hielp Mustafa maar wat graag. “Ik was nog liever met de boeken gestorven dan dat ik zonder ze had moeten leven. Wat zou mijn leven voor nut hebben als ik verloren had wat ik liefhad?”

Een monument voor deze mannen a.u.b.
De bekendste kunstredders in tijden van oorlog waren natuurlijk de ‘Monuments Men’. Een speciale Amerikaanse legereenheid die vanaf eind 1943 belast was met de bescherming van het Europese culturele erfgoed. Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog verrichten de 350 burgers en militairen die deel uitmaakten van de Monuments, Fine Arts and Archives Section (MFAA) werk van onschatbare waarde. Ze traceerden in het door de nazi’s vernielde Europa zoveel mogelijk monumenten en objecten om die vervolgens veilig te stellen. Het betrof beeldbepalende gebouwen zoals kerken en oude theaters, maar ook schilderijen, beelden en andere kunst. Vooral nazi roofkunst had hun aandacht. Hitler en zijn trawanten hadden ontelbare meesterwerken gestolen uit musea en de huizen van rijke Joodse families en die in geheime opslagplaatsen verborgen. Hier zaten doeken bij van legendarische meesters zoals Monet en Rembrandt. De angst dat de nazi’s deze uit wraak zouden vernietigen was groot.

Monuments Men schilderijen

Zonder deze mannen waren de muren van veel Europese musea akelig leeg geweest.

Gentse altaarstuk Monuments Men

Het Gentse altaarstuk werd ongeschonden teruggevonden.



 
Het werd een race tegen de klok, maar de mannen wisten de meeste kunstwerken op te sporen. Hun bekendste wapenfeit is de vondst van een depot in een zoutmijn bij het Oostenrijkse dorp Altaussee. Onder de grond lagen duizenden kunstwerken te wachten op een plekje in Hitlers geplande Führer Museum in zijn geboorteplaats Linz. Er waren tachtig vrachtwagen nodig om alles weg te halen. Ze waren maar net op tijd. Medewerkers van de mijn hadden ternauwernood kunnen voorkomen dat de nazi’s hem tot ontploffing brachten. En dan hadden we nooit meer van het Gentse altaarstuk, de Brugse Madonna of De astronoom van schilder Johannes  Vermeer kunnen genieten. In 2014 maakte George Clooney een film over deze ongewone reddingsbrigade getiteld -hoe kan het ook anders- The Monuments Men. De acteur is gefascineerd door hun heldendaden, zegt hij. “Het ging niet om een klein beetje kunst of zo. We hebben het hier over VIJF miljoen van de beste kunstwerken ter wereld. De nazi’s verbrandden Picasso’s en Salvador Dali’s omdat ze deze ‘gedegenereerd’ achtten.”

Palmyra zal altijd blijven bestaan
Maar laten we teruggaan naar de bloederige realiteit van Palmyra. Daar lijkt het grote slopen waar ik in mei zó voor vreesde dan toch begonnen. Er zijn eeuwenoude graven vernield en een bulldozer zorgde ervoor dat het iconische beeld van de Leeuw van Al-lāt nooit meer zal brullen. Eerder deze week gaf IS met satanisch genoegen beelden vrij waarop te zien is hoe ze de tempel van Baal-Shamin met explosieven opblazen. Van de tweeduizend tempel die werd geroemd als een van hoogtepunten van Palmyra lijkt niets meer over. Maar ja, in strijd met de strenge IS-leer hè? En die heidense ‘rotzooi’ moet van de aardbodem gevaagd worden. Het dringt kennelijk niet door dat je met het opblazen van oude gebouwen niets bereikt. Ja, je doet de wereld er pijn mee, maar de geschiedenis verander je er heus niet door. Het bestaan van eerdere, andersdenkende culturen vaag je niet weg. Wat was dat is en dat zal altijd blijven.

Tempel Baal-Shamin Palmyra

De tempel voordat IS er een stel explosieven aan hing.

Verwoesting tempel Palmyra

Tikkende tijdbom.

Palmyra IS verwoest

Geen woorden voor.

Gelukkig blijven grote groepen mensen zich achter de schermen inzetten om zoveel mogelijk kunstschatten te redden. In Palmyra maar ook in de rest van Syrië. Alle haat en destructie van IS ten spijt laten liefde, intelligentie en inventiviteit zich niet zo makkelijk uitroeien. Integendeel, ze worden er juist door aangewakkerd. Hoewel ik bij het zien van elke nieuwe verwoesting in Palmyra weer dagen van slag ben en ik vrees dat het ergste voor de stad nog moet komen, laten helden zoals Khaled al-Asaad me inzien dat niet alle hoop verloren is. In een toekomst die nu nog heel ver weg lijkt, zal Palmyra herrijzen uit het puin. Dan keren de beelden en andere objecten die Khaled tot het het einde toe beschermde terug vanuit hun schuilkelders en nemen ze hun rechtmatige plaatsen weer in. Alsof IS nooit bestaan heeft.

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



One Response to Redders van de beschaving

  1. Sale says:

    De ISLAM is nog steeds bezig,om onze beschaving vernietigen!..De islam wil een islamitische staat vestigen, en deze uitbreiden totdat hij de hele wereld omvat. Daartoe zijn twee middelen : het bekeringswerk (da’wa) en de heilige oorlog (jihad).In het hele middenoosten geld dat de islam zal veroveren en blijven veroveren totdat de hele wereld zegt; “Er is geen God buiten Allah en Mohammed is zijn Profeet.” Islam betekent onderwerping en wie de profeet afwijst, is aas voor het mes of de kalasjnikov…De uitbreiding van de islam heeft tot de vernietiging van tientallen hoge beschavingen en niet-islamitische culturen geleid. De meest verwoestende genocide uit de wereldgeschiedenis was de aanval van Turkmeense en Arabische islamlegers op India in de 10e eeuw. Als gevolg daarvan werden in India meer dan 80 miljoen Hindoes afgeslacht en werd het boeddhisme uitgeroeid, omdat deze laatste zich niet verdedigde tegen een uitroeiing vanwege een algemeen religieus verbod op geweld.De islam kent geen compromis, rukt op en vernietigt alles en iedereen die dit tegen tracht te houden.Van Nigeria tot Pakistan, plegen diepgelovige moslims elke dag afschuwelijke misdaden uit naam van hun geloof. Dat zal de komende jaren niet anders zijn…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑