...

#tbt Amsterdam Dolf Toussaint David Granick East End in Colour go with the vlo

Gepubliceerd op 23 augustus, 2018 door Danny Post

0

Toen was geluk *snik* nog heel gewoon

Twee boeken nemen je mee terug naar de tijd waarin Amsterdam en Londen nog niet zo opgepoetst waren. Je wordt bij het bladeren overspoeld door weemoed. Voorgoed voorbij…

Foto’s: Dolf Toussaint, David Granick/Tower Hamlets Local History Library & Archives

Gentrificatie. In theorie kan zo’n opknapbeurt van een oude arbeiderswijk een heleboel goeds brengen, maar helaas is de realiteit maar al te vaak dat het grote geld het voor het zeggen krijgt. De oorspronkelijke volkse bewoners worden door hebberige projectontwikkelaars en gemeentebesturen verjaagd en hun huizen krijgen een grondige make-over of worden met de grond gelijkgemaakt en vervangen door steriele nieuwbouw. Alle authenticiteit en historie, die zo’n buurt voorheen zo speciaal maakten, worden volledig weggeschrobd.
Van New York tot Istanbul, over de hele wereld begint gentrificatie een heuse plaag te worden. Ook Amsterdam en Londen worden erdoor verpest. Talloze bekende volkswijken in die steden raakten hun ouderwetse karakter kwijt. Hoeveel er al verloren ging, tonen de twee prachtige nieuwe fotoboeken Amsterdam voor het voorbij is en The East in Colour 1960-1980.

Amsterdam voor het voorbij is Dolf Toussaint omslag go with the vlo

Twee blitskikkertjes in de Amsterdamse Vinkenstraat, 1963.

Vrouwen kinderen Jordaan 1963 Dolf Toussaint go with the vlo

Bij ons in de Jordaan, 1963. Dolf hield van het rauwe, theatrale leven dat hij er aantrof.

Spelen in de Jordaan 1963 Dolf Toussaint Amsterdam

Buitenspelende kinderen in de Jordaan, 1963. Zulke taferelen zijn schaars geworden.

Dolf Toussaint twee vrouwen Dam Amsterdam go with the vlo

Diva’s op de Dam. Welke oma zag er vroeger na een bezoek aan de (thuis)kapster niet zo uit?

Ijsje eten Nieuwe Nieuwstraat Amsterdam Dolf Toussaint go with the vlo

Quinoa, wat is dat? In de Nieuwe Nieuwstraat vrat men gewoon nog een zompige jusbal of softijsje.

Amsterdam voor het voorbij is bevat circa tweehonderd zwart-witfoto’s van de vorig jaar overleden Dolf Toussaint (1924-2017). Deze Amsterdamse fotograaf was actief van 1960 tot 2000 en had een fascinatie voor het alledaagse leven. Vooral de invloed van stadsvernieuwingen deden Dolf pijn. Veranderingen gingen volgens hem te vaak over de hoofden van mensen met weinig geld of invloed, de ‘overgeslagenen’. In 1965 verwoordde hij in Het Vrije Volk zijn drijfveer als volgt: “Ik heb een sterke behoefte om vast te houden en vast te leggen, [ … ] trachtten een voet tussen de deur van de tijd te krijgen. Het is een verzet tegen de vergankelijkheid.”

Rauwe romantiek
In Amsterdam voor het voorbij is staan veel beelden uit De Jordaan, het legendarische fotoboek dat Dolf in 1965 uitbracht (mocht je interesse hebben: in 2010 verscheen een aangepaste heruitgave van deze klassieker, maar ik raad je aan om bijvoorbeeld via boekwinkeltjes.nl een oud exemplaar te scoren met daarin nog de korte teksten van Simon Carmiggelt). Dolf kiekte de Jordanezen tijdens hun dagelijkse bezigheden op de markt, in hun woningen, winkels, werkplaatsen, ateliers en stamkroegen. Verder is in Amsterdam voor het voorbij is een hoop onbekend werk van Dolf opgenomen, dat minstens zo mooi is: kinderen die hutten bouwen op straat, de nog ongepimpte Albert Cuyp- en de Ten Katemarkt, Nieuw-West, en – van later datum – de hevige anti-metroprotesten in de Nieuwmarktbuurt en krakersrellen.

Oud-koetsier Leonardus Johannes Worrel, Westerkade 6 1963 go with the vlo

Thuis bij oud-koetsier Leonardus Johannes Worrel aan de Westerkade 6, circa 1963.

Jordaan Amsterdam 1963 Dolf Toussaint oma go with the vlo

De zorgen staan in haar gezicht geëtst. Jordaan, 1963.

Nieuwmarktrellen 24maart 1975 Dolf Toussaint go with the vlo

De stad schudde op haar grondvesten tijdens de Nieuwmarktrellen van 24 maart 1975.

Rellen Weteringschans Amsterdam 1980 Dolf Toussaint go with the vlo

En in 1980 nog een keer tijdens de krakersrellen op de Weteringschans.

Wasserette Jordaan 1963 Dolf Toussaint go with the vlo

Rustig wachten op je wasje in de Jordanese wasserette, 1963.

Voel je de behoefte om de foto’s op groter formaat te bekijken? Dat kan. Het boek Amsterdam voor het voorbij is hoort bij een grote gelijknamige expositie, die nog tot en met 5 november te zien is in het Stadsarchief Amsterdam. Zij beheren sinds 2017 Dolfs enorme archief. Het zal een melancholieke ervaring worden als je gaat. De mensen die je aanstaren, stonden op een scharnierpunt en zagen erna hun verschijning en situatie definitief veranderen. Kon je maar voor een dag in die straatbeelden kruipen. Terug naar dat minder cleane Amsterdam.

Terug in het oude Londen
Dezelfde gevoelens van weemoed roept het boek The East End in Colour 1960-1980 op. Het is een verzameling straatfoto’s van het vroegere leven in Oost-Londen, die zijn gemaakt door de Britse amateurfotograaf David Granick (1912-1980). Gedurende de jaren zestig en zeventig zwierf hij door de achterbuurten Aldgate, Stepney, Whitechapel, Mile End en Spitalfields en legde hij alles vast wat hij daar tegenkwam: de nog altijd zichtbare littekens van de London Blitz in 1940, de Docklands, de morsige steegjes, de verweerde bonken die tussen het stof en het vuil hun kostje bijeenscharrelden. David, zelf geboren en getogen in Stepney, was stapelverliefd op ‘zijn’ East End. Hij was een actief lid van de East London History Society en kende dit deel van Londen op zijn duimpje. Hij zou er tot aan zijn dood blijven wonen.

David Granick East End in Colour fotoboek go with the vlo 3

Whitechapel Road, 1965. Geen grote ketens, vooral lokale ondernemers.

David Granick East End in Colour fotoboek go with the vlo

Amateurfotograaf David Granick krijgt met dit boek eindelijk de erkenning die hij verdient.

The East End in Colour David Granick nostalgie go with the vlo

Three Colt Street, 1975. Het domein van oude scharrelaars.

David Granick East End in Colour fotoboek go with the vlo 4

Brushfield Street, 1970. De kleurige naamborden zijn een lust voor het oog.

David Granick East End in Colour fotoboek go with the vlo 2

Links de kledingwinkel Gardiners in de jaren zestig. Het imposante gebouw brandde in 1972 geheel uit.

David liet zijn meer dan drieduizend dia’s na aan de Tower Hamlets Local History Library & Archives. Daar lagen ze bijna drie decennia stof te vergaren, totdat de fotograaf Chris Dorley-Brown ze begin 2017 herontdekte. Hij wist onmiddellijk: hier móet iets mee gedaan worden. “Ik was compleet ondersteboven van deze foto’s.” Wat ze voor hem extra magisch maken, zijn de diepe, soms snoeperige Kodachrome-kleuren. De meeste foto’s van de East End uit die periode zijn zwart-wit. Chris had alleen enkele bewegende kleurenbeelden gezien in films en op tv. “Ik hunkerde ernaar om diezelfde sfeer te vinden in een reeks foto’s, maar dit was me nooit gelukt.”

Historie uitgewist
Chris digitaliseerde de foto’s, verwijderde krassen en smetten en koos de beste uit voor het boek The East End in Colour 1960-1980. Tevens organiseerde hij dit voorjaar een expositie. De foto’s bieden je volgens hem de kans om voor even terug te reizen in de tijd. Je kunt er doorheen wandelen en wegdromen. “Ze zijn als het ware vensters naar een mythische wereld.”
Je bent terug bij een gemeenschap die aan de vooravond stond van rigoureuze veranderingen. Complete straten werden platgegooid en vervangen door betonnen woontorens en kantoren. Je hart breekt bij het zien van de bejaarde vrouw in de deuropening van haar Victoriaanse rijtjeshuis. Verloren kijkt ze je aan. De woningen van de buren zijn al gesloopt. Nog even en de sloopkogel slaat ook haar vochtige nestje tot gruis. Waar moet ze in hemelsnaam naartoe?

David Granick East End in Colour fotoboek gesloopt go with the vlo

Bellhaven Street in 1977. Het verleden werd stukje bij beetje ontmanteld.

David Granick East End in Colour fotoboek sloop go with the vlo

Stifford Estate, 1961. De moderne tijd rukte aan alle kanten op.

David Granick East End in Colour fotoboek haven go with the vlo

West India Dock, 1971. Hier vind je anno 2018 de kantoorjungle Canary Wharf.

David Granick East End in Colour fotoboek winkels go with the vlo

Pub New Globe aan de Mile End Road, 1977. De vlag was voor het zilveren jubileum van koningin Elizabeth.

David Granick East End in Colour fotoboek Old Spitalfields market go with the vlo

Spitalfields Market trok in 1973 nog geen hordes toeristen. Je ruikt de armoede.

Het is bevreemdend om bepaalde plekken in de East End in hun originele gedaantes te zien. Zoals de Old Spitalfields Market. Nu een gepolijste hotspot met toeristische markten, koffietenten en eetstalletjes, toen een gewone buurtmarkt waar groente en fruit verhandeld werden. De foto van vier mannen die zich warmen aan een provisorisch vuurtje voor de markthal lijkt op een scène uit een Charles Dickens-boek. Allemaal weg. Gelukkig hebben we de foto’s nog. “Ik heb twintig jaar naar zulke foto’s gezocht,” aldus Chris. “Ik wist dat ze ergens moesten zijn en nu hebben we ze. Ze vormen echt de laatste blik op een verloren wereld en ik ben ervan overtuigd dat David Granick wist wat hij deed toen hij ons deze erfenis naliet.”

Amsterdam voor het voorbij is
Dolf Toussaint
Uitgeverij Nieuw Amsterdam
ISBN: 978 90 593 7522 2
Prijs: € 29,99
nieuwamsterdam.nl

De gelijknamige expositie is tot en met 5 november te bewonderen in het Stadsarchief Amsterdam. Kijk voor meer informatie en openingstijden op amsterdam.nl/stadsarchief.

The East End in Colour 1960-1980
David Granick, Chris Dorley-Brown
Hoxton Mini Press
ISBN 978 19 105 6631 2
Prijs: £ 16,95
hoxtonminipress.com

 

East End in Colour David Granick Whitechapel fotoboek go with the vlo

Whitechapel Bell Foundry, 1969. Net een scène uit een roman van Charles Dickens.

 

Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑