...

#tbt Nep schilderij Mona Lisa

Gepubliceerd op 9 juli, 2015 door Danny Post

0

Vervalsen is een koud kunstje

Het recente nieuwsbericht over de Picasso die werd gevonden in een koffer blijkt een hoax. Flauw, maar het vervalsen van oude meesterwerken is al jaren een lucratieve industrie. Op deze Throwback Thursday kunnen we echt bijna niet van nep onderscheiden.

We zijn er met open ogen ingetuind. En jij waarschijnlijk ook. Berichtten we vorige week uitvoerig over de Schotse kunstenaar Dominic Currie die een verloren Picasso uit een oude koffer trok, vandaag moeten we helaas melden dat zijn verhaal van A tot Z gelogen was. Uit onderzoek verricht door kunstexpert Bendor Grosvenor blijkt dat het om een vervalsing gaat. Het schilderij waar Dominic Currie mee pronkte in alle media is niet gemaakt door de legendarische Pablo Picasso, maar gewoon door Dominic zelf. Het was een hoax. Al gebruikt de Schot liever andere woorden om zijn volksverlakkerij te omschrijven. “Ik doe niet aan hoaxes, het was een experiment,” beweert hij met droge ogen. “Het was een vorm van performance art waarmee ik aandacht wilde vragen voor de vele worstelende kunstenaars in Schotland. We leven in een tijd waarin zoveel goede kunstenaars en kunst worden gegenereerd omdat men liever kijkt naar de grote namen.” Fife Free Press-journaliste Maggie Millar aan wie Dominic de scoop van zijn ‘ontdekking’ gaf, kon er niet om lachen. Ze zegde hun vriendschap op in een bijtend artikel, omdat Dom wat haar betreft een grens overschreden heeft. Dom: “Indien ik met dit experiment iemand gekwetst of teleurgesteld heb, dan wil ik daar mijn excuses voor aanbieden. Het is nooit mijn bedoeling geweest om mensen pijn te doen of te exploiteren.”

Picasso op zolder handtekeningen

Geloof voortaan geen woord meer van wat deze man zegt.

Nep schilderij

Helaas zijn de lamellen en leren bank op deze foto wel echt. (Dominic Currie)

Of het ons pijn doet? Niet echt, maar een beetje dom voelen we ons wél. Dominic pakte ons compleet in met zijn snotterverhaal over de Poolse soldaat die het schilderij na de Tweede Wereldoorlog aan Dominics moeder -zijn grote liefde- cadeau deed zodat ze na hun breuk nooit zonder geld zou zitten. Hij toonde zelfs foto’s en bezittingen van de gedoemde tortelduifjes. Allemaal op eBay gekocht, zo blijkt achteraf. Gelukkig voor ons trapten ook de specialisten in zijn bedrog. Dominic had het schilderij zo goed afgekeken van bestaande werken van de meester, dat zelfs Picasso-kenners even op het verkeerde been werden gezet.

Michel-imitatio
Helaas voor de hoogdravende Dominic Currie is niet alleen zijn schilderij geen origineel, hijzelf ook niet. Het namaken of vervalsen van kunstwerken is letterlijk zo oud als de weg naar Rome. Meer dan tweeduizend jaar geleden maakten de Romeinen al kopieën van klassieke Griekse beelden, die niet van de echte te onderscheiden waren. In de eeuwen die volgden groeide het vervalsen uit tot een bloeiende industrie. Hoe populairder kunst werd, hoe meer geld mensen ervoor wilden betalen en hoe lucratiever het dus werd om bestaande werken na te maken of om zogenaamde onbekende werken van grote meesters te creëren, die à la de Picasso van Dominic ‘plotseling’ werden teruggevonden. Zelfs de beroemde Michelangelo, zelf toch bepaald geen non-talent, maakte zich er schuldig aan. In 1496 fabriceerde hij een beeldje van een slapende Cupido en begroef hij deze een tijdje in zure grond om hem een verweerde look te geven. Hierna verkocht hij de Cupido door aan een dealer als zijnde een antiek voorwerp.

Getty Kouros beeld

Een beeld waarvan men nog steeds niet weet of hij echt is of niet, is de Getty kouros.

Beeldjes oudheid

De originele nepper van Michelangelo ging verloren, maar zag er ongeveer zo uit.

Vermeer nep en echt

Rara, welk meisje met de parel houdt je voor de gek?

Goya Stad op een rots

Lange tijd werd gedacht dat dit werk van Goya was. Het bleek een onvervalste Eugenio Lucas Velázquez…

De kunst van het vervalsen nam pas echt een vlucht vanaf de vorige eeuw. Mensen waren in toenemende mate bereid om miljoenen te spenderen aan een enkel beeld of schilderij en vervalsers roken het grote geld. Ze maakten er een hele carrière van. De technieken werden steeds geraffineerder, de vervalsers sluwer en de tijd en energie die men erin stak steeds groter. Volgens sommige schattingen bestaat de hedendaagse kunstmarkt voor ongeveer veertig procent uit vervalste werken. Een duizelingwekkend hoog percentage. Veel vervalsers zijn mislukte kunstenaars die op eigen kracht niet aan de bak kwamen. Ze hebben wel het wel het technische talent maar ontberen een vernieuwende visie om door te breken. Vervalser worden is dan een manier om alsnog flink te cashen. De twintigste eeuw leverde vele meesters in het bedriegen op: de Hongaarse Elmyr de Hory, Eric Hebborn, Mark Landis, John Myatt, Shaun Greenhalgh, Tom Keating en duizenden anderen van wie naam we nooit zullen weten.

Hallo, laat mij u even neppen
De grootste naoorlogse kunstvervalsing staat op naam van de Duitse zussen Helene en Susanne Jäger, Helene’s kunstenaarsman Wolfgang Beltracchi en Otto Schulte-Kellinghaus. De vier leefden als goden in Frankrijk dankzij het duivelse kopieertalent van Wolfgang en een ingenieus web van leugens. Helene en Susanne verzonnen het verhaal dat ze in 1992 de kunstverzameling van hun grootvader Werner Jäger hadden geërfd, zogenaamd werken die hij tijdens de Tweede Wereldoorlog uit de handen van de nazi’s wist te houden. Deze collectie hadden ze samengebracht met die van hun goede vriend Otto beweerden ze. Hij had ze eveneens van zijn grootvader geërfd. In werkelijkheid bestond de Jäger collectie uit allemaal ‘topstukken’ die Wolfgang had geschilderd. Werken van Max Ernst, Fernard Léger, Heinrich Campendonk, hij maakte ze minutieus na. Veilinghuizen en verzamelaars slikten ze voor zoete koek. Geschatte opbrengst: ruim dertig miljoen euro.

Meestervervalser Wolfgang Beltracchi

Even een weekje schilderen en Wolfgang had weer een paar ton verdiend.

Vervalsingen Wolfgang Beltracchi

Acteur Steve Martin kocht dit raspaardje van ‘Heinrich Campendonk’ voor zeven ton. Hij is niet blij.

Beltracchi foto vervalser

Helene poseerde zelfs als haar grootmoeder op ‘oude’ foto’s om te bewijzen dat de werken heel oud waren.

Wolfgang Beltracchi schilderij

Wolfgang doet ook een hele goeie Max Pechstein.

In 2008 vielen ze door de mand toen bleek dat het pigment van een van hun meesterwerkjes niet bestond in de periode waarin het zogenaamd geschilderd was, maar toen hadden ze er al vijftien glorieuze nepjaren opzitten. Hun geheim? Ze sleten -heel slim- schilderijen waarvan niemand wist waar de originelen zich bevonden of variaties op bekende schilderijen waardoor het leek te gaan om nieuwe studies die de desbetreffende schilder ooit maakte. Verder ging het om zulke uiteenlopende doeken dat het velen onwaarschijnlijk leek dat ze fake waren. Dan moest de vervalser wel erg veelzijdig zijn.

Wolfgang in schaapskleren
En laat Wolfgang Beltracchi nu juist dát zijn. De man die als puber begon met schilderen en al vrij snel het vervalserpad op ging, maakte heel veel werk van zijn bedrog. Hij las alles over de schilders die hij ging kopiëren, bezocht musea en tentoonstellingen, en vlak voordat hij een André Derain zou namaken, bezocht hij zelfs het dorpje Collioure waar deze schilder in 1905 een zomer doorbracht met Matisse. “Ik heb het dorpje, het strand en het licht geobserveerd en kreeg zo een goed gevoel voor de atmosfeer en de stemming van die zomer,” vertelde hij na de grote en zeer geruchtmakende rechtszaak tegen het listige kwartet in 2011.

Wolfgang Beltracchi vervalser

“Hmmmm … even denken. Wie zal ik vandaag weer eens zijn?”

Andre Derain echt en vals

Links een originele André Derain, rechts de ‘ode aan’.

Wolfgang Beltracchi vervalsing

Deze ‘Max Ernst’ werd verkocht voor zeven miljoen dollar. Hoezo kat in de zak?

Wolfgang Beltracchi vervalser 2

“Wacht even, dan schilder ik er nog eentje voor je.”

“Wat het moeilijk maakte, was het vinden van oude canvassen en lijsten. Soms kon je er één kopen voor dertig euro en soms moest je er vijfduizend euro voor neertellen. Sommige van die schilderijen waren zó mooi, ik zie ze nog steeds voor me. Als ik de oude verf er niet vanaf kreeg, verwerkte ik details van de oude afbeelding in het nieuwe schilderij.” Af en toe was de verleiding groot om grapjes in de taferelen te verstoppen, lacht hij “In het geval van een Max Ernst speelde ik eventjes met de gedachte om een kleine Mickey Mouse in het schilderij te verbergen.” Toch deed hij zoiets flauws niet. Het was voor de Duitse kwastvirtuoos namelijk een kick om het net even iets beter te doen dan de gevierde schilder die hij na-aapte en echt vakwerk af te leveren. Pochend: “De weduwe van Max Ernst zei me dat een van mijn vervalsingen het mooiste Max Ernst schilderij was dat ze ooit had gezien. De truc is om een afbeelding te schilderen die niet bestaat en toch naadloos in het oeuvre van een bepaalde schilder past.”

Han de man
Wolfgang werd tot zes jaar gevangenisstraf veroordeeld, maar is sinds januari 2015 weer op vrije voeten. Tegenwoordig geldt hij als een held. Zijn autobiografie en de documentaire Die Kunst der Fälschung zijn een hit en de Duitser wordt geroemd om zijn talent en de wijze waarop hij een naald stak in de opgeblazen ego’s van veilinghuismedewerkers en kunstexperts. Poef! Werken waarvan men plechtig zwoor dat ze echt waren en waarvoor grof geld werd betaald omdat ze ‘van een grote meester’ waren, bleken gewoon nep. Gemaakt door een amateur. Weliswaar een ontzettend goede, maar toch. Het legde op pijnlijke wijze bloot hoe idioot commercieel de art scene geworden is. Het draait tegenwoordig alleen nog maar om de naam die er op een schilderij staat. Kunst is handel voor verwende miljonairs geworden.

Vervalsing Wolfgang Beltracchi

Kunstenaars pas op. Voordat je het weet gaat Wolfgang er met je naakte vrouw vandoor.



 

Han van Meegeren Emmausgangers

“Ja hoor, dit is een echte Vermeer.” Han keek minachtend toe hoe men in zijn valstrik trapte.

Han van Meegeren De Emmausgangers

Dankzij De Emmaüsgangers hoefde Han van Meegeren geen droog brood meer te eten.

Het is een stunt waar Han van Meegeren, gezeten op zijn wolkje in de hemel, ongetwijfeld hard om heeft gelachen. Han die leefde van 1889 tot 1947 geldt als een van de bekendste vervalsers ooit. De schilder begon zijn loopbaan als kopieergenie uit pure wrok jegens de kunstcritici die zijn eigen werk afkraakten. Terwijl overal om hem heen de moderne kunst regeerde, schilderde Han in de realistische stijl van de oude meesters en daar hield men niet van. Woedend over zoveel arrogantie en het gebrek aan erkenning, smeedde Han het plan om de critici publiekelijk te vernederen. Hij schilderde in 1937 De Emmaüsgangers dat zogenaamd een onbekend werk van Johannes Vermeer was. Zodra men het zou prijzen, zou hij op triomfantelijke wijze onthullen dat het om een vervalsing ging. Alleen: het werk was zó goed en zó fraai, dat Museum Boijmans van Beuningen er direct 540.000 gulden (tientallen miljoenen euro’s in hedendaags geld) voor bood. En dus besloot Han nog maar even zijn mond te houden.

Fake kan ook prachtig zijn
In de jaren erna maakte Han nog veel meer ‘Vermeers’, maar ook schilderijen van Frans Hals, Ter Borch en Pieter de Hooch. Hij kocht een grachtenpand aan de Amsterdamse Keizersgracht en leefde goed van zijn kopieercentrale. Han liep pas tegen de lamp toen de geallieerden aan het eind van de oorlog tussen een partij geroofde nazikunst van rijksmaarschalk Hermann Göring een Vermeer vonden die ze niet konden thuisbrengen. Omdat Han de herkomst van het doek niet kon verklaren, dachten de Nederlandse autoriteiten dat hij een collaborateur was en dreigde hij de doodstraf te krijgen. Toen besloot de Vermeer-imitator maar eieren voor zijn geld te kiezen en de waarheid te vertellen. In november 1947 werd Han veroordeeld tot één jaar cel voor vervalsing, maar hij overleed aan een hartinfarct voordat hij zijn straf kon uitzitten.

Han van Meegeren meestervervalser

Het levensmotto van Han? Meer meer meer Vermeer!



 

Han van Meegeren meestervervalser boek

Eeuwige roem. De namen Van Meegeren en Vermeer zijn voor altijd met elkaar verbonden.

Saillant detail: Han van Meegeren werd door dit alles alsnog een wereldberoemde kunstenaar. Verzamelaars bieden grof geld op de schilderijen die hij maakte onder zijn eigen naam en er zijn -het ultieme bewijs dat je een hele grote bent- zelfs vervalsingen van zijn werk in omloop. In 2010 organiseerde Museum Boijmans Van Beuningen nota bene een tentoonstelling over zijn beroemde vervalsingen met als titel De valse Vermeers van Van Meegeren. Rijst de vraag: is vervalsen kunst? Sommige verzamelaars zeggen van wel. Ze beweren dat de fakes in bepaalde gevallen beter zijn dan het authentieke werk van de betreffende kunstenaars. De Britse meestervervalser John Myatt, verantwoordelijk voor meer dan tweehonderd ‘onontdekte’ schilderijen van Matisse, Monet en Vincent van Gogh: “Een goede vervalsing is net zo interessant als een origineel schilderij. Ik heb nog nooit letterlijk gekopieerd. In plaats daarvan probeer je een schilderij te bedenken dat Monet of Picasso misschien had gemaakt als ze die dag geen hoofdpijn hadden gehad.” Zoals Dominic Currie.

Ook een echte vervalsing bezitten? Op eBay vind je vele aanbieders die op commando een meesterwerk voor je naschilderen. Vaak zijn ze gevestigd in het Verre Oosten. Of het resultaat gelijkend is, valt echter niet altijd te garanderen…

 
Deel dit artikel!
Facebooktwittergoogle_plusmail

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , ,


Over de auteur



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Omhoog ↑